1/3 nguồn cung helium toàn cầu biến mất, Nga ngồi không cũng hưởng lợi từ chiến sự Iran

Là một sản phẩm phụ của quá trình khai thác khí tự nhiên, helium giữ vai trò thiết yếu trong sản xuất chất bán dẫn. Trong khi đó, nhà cung cấp helium lớn thứ 2 thế giới hiện đang bị suy giảm nghiêm trọng năng lực xuất khẩu do các cuộc tấn công của Iran.

Theo S&P Global, Qatar - nước sở hữu một phần mỏ khí đốt lớn nhất thế giới - đã cung cấp hơn 30% nguồn cung helium toàn cầu trong năm 2025. Đây là một khoảng trống rất lớn và không dễ bù đắp.

Trong một báo cáo ngày 12/3, các nhà phân tích của Deutsche Bank nhận định: “Việc sản xuất helium của Qatar bị đình trệ do xung đột quân sự Mỹ-Iran đã khiến khoảng 1/3 nguồn cung helium toàn cầu bị loại khỏi thị trường, đồng thời làm thị trường chuyển từ trạng thái dư cung sang thiếu cung”.

Theo CNBC, giá helium đã tăng vọt. Dù nhiều bên theo dõi thị trường vẫn lạc quan rằng các nhà sản xuất chip có thể tiếp tục tiếp cận được nguồn nguyên liệu này, nhưng nếu xung đột kéo dài, người mua helium sẽ buộc phải chạy đua để duy trì chuỗi cung ứng.

Các nhà sản xuất helium tại Bắc Mỹ - khu vực đang nắm thị phần lớn nhất thế giới - được dự báo sẽ hưởng lợi từ sự gián đoạn nguồn cung của Qatar. Tuy nhiên, Nga - nhà cung cấp helium lớn thứ 3 thế giới - cũng có thể là bên được hưởng lợi.

Nước đi helium của Nga

Helium được sử dụng trong sản xuất chip để truyền nhiệt nhờ đặc tính làm mát của nó trong nhiều công đoạn khác nhau.

Ngay cả trước khi nổ ra chiến sự với Iran, Nga đã tăng sản lượng helium nhờ sở hữu trữ lượng dồi dào và vì “cần tiền cho một cuộc chiến”, theo một báo cáo của Bernstein ngày 13/3, trong đó đề cập đến chiến sự tại Ukraine. Các nhà phân tích cho biết điều này đã khiến các thị trường không áp lệnh trừng phạt bị ngập nguồn cung helium, qua đó kéo giá xuống thấp.

Dù các lệnh trừng phạt và hạn chế thương mại tại châu Âu và Mỹ cản trở khả năng tiếp cận các thị trường này của các nhà sản xuất helium Nga, nhưng những quốc gia sản xuất chip lớn khác như Trung Quốc (nơi sản xuất 33% lượng chip mature-node của thế giới trong năm 2023, theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn) ngày càng chuyển sang Moscow.

Theo tổ chức nghiên cứu Center on Global Energy Policy (CGEP), xuất khẩu helium từ Nga sang Trung Quốc trong năm 2025 đã tăng 60% so với cùng kỳ năm trước.

Nếu xuất khẩu helium của Qatar tiếp tục bị gián đoạn trong thời gian dài, thị trường Trung Quốc có thể xuất hiện một khoảng thiếu hụt lớn, bởi quốc gia Trung Đông này đã cung cấp 54% lượng helium của Trung Quốc trong năm ngoái, theo CGEP.

Dù helium của Nga khó có thể trở thành lựa chọn ưu tiên của các nhà sản xuất chip phương Tây do các hạn chế thương mại, nhưng theo ông Ralf Gubler, Giám đốc nghiên cứu về khí công nghiệp và phân bón tại S&P Global Energy, nó vẫn có thể “được tiêu thụ ở những thị trường như Trung Quốc, từ đó làm nguồn cung ở các nơi khác trở nên thắt chặt hơn”.

Trong một bài viết trên blog, bà Erica Downs, nghiên cứu viên của CGEP, nhận định: “Nếu tình trạng gián đoạn từ Qatar kéo dài, Nga có vị thế thuận lợi để tiếp tục mở rộng vai trò của mình trong cơ cấu cung ứng helium cho Trung Quốc”.

Ông Phil Kornbluth, Chủ tịch Kornbluth Helium Consulting, cho biết helium của Nga hiện chưa được thẩm định đủ điều kiện để cung cấp trực tiếp cho các nhà máy chế tạo tấm bán dẫn, nhưng nguồn cung này có thể được chuyển sang các ứng dụng khác, qua đó giải phóng phần nguồn cung đã được chứng nhận cho ngành chip.

Bernstein cho rằng tăng trưởng nguồn cung từ Nga, cùng với mối quan hệ ngày càng chặt chẽ giữa các nhà sản xuất chip và các công ty khí công nghiệp, cũng như lượng hàng tồn kho của doanh nghiệp, là những lý do khiến sản xuất chất bán dẫn khó có khả năng bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu hụt helium.

Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, giá helium nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao, đồng thời buộc một số bên mua phải gấp rút đa dạng hóa nguồn cung.

Yếu tố địa chính trị và các hạn chế thương mại, cùng với mức độ nguồn cung hiện có, chắc chắn sẽ giới hạn khả năng của Nga trong việc lấp đầy khoảng trống mà Qatar để lại, khi nước này đang nỗ lực khôi phục hoạt động sản xuất khí đốt. Tuy nhiên, quốc gia bị cô lập này vẫn còn những thị trường sẵn sàng tiếp tục làm ăn với họ.