220 triệu căn hộ 'đắp chiếu', 2.500 tỷ USD bốc hơi: Cú sập địa ốc khiến Trung Quốc trả giá đắt

10 năm trước tại Chu Khẩu, một thành phố đang đô thị hóa nhanh ở vùng trung nguyên, một chủ đầu tư từng khởi công khu dân cư hứa hẹn mang đến “lối sống chuẩn Trung Hoa cổ điển”, nhiều cây xanh và gần trường học tốt.

Ngày nay, phần lớn các tòa cao tầng và biệt thự tại đây chỉ còn là những khung bê tông trơ trọi. Công ty phát triển dự án – Henan Zhongao Plaza – đã phá sản, còn ông chủ vướng vòng lao lý. Vài hộ dân “liều mình” dọn vào ở, nhưng xung quanh vẫn là những căn hộ bỏ hoang, thậm chí có căn chưa lắp nổi cửa sổ.

Đó là hình ảnh điển hình của “lanweilou” – hay còn gọi là “nhà đuôi thối”, thuật ngữ dùng để chỉ những dự án khởi đầu đầy kỳ vọng nhưng kết cục dang dở. Thực tế tại Henan Zhongao cho thấy cú sập của thị trường bất động sản Trung Quốc đang tác động ra sao tới những người từng mơ về cuộc sống sung túc nhưng rốt cuộc lại mắc kẹt trong những công trình nửa vời.

“Dĩ nhiên lúc đó chúng tôi rất lạc quan. Nghĩ rằng khu này sẽ sôi động lắm”, ông Guo, một cư dân trung niên, kể. Vợ ông, bà Li, chia sẻ: “Tôi thích sự yên tĩnh, nhưng ở đây thì quá yên tĩnh. Khu nhà hoang vắng đến mức ai về trước cũng phải gọi điện báo người kia biết mình đã vào nhà an toàn".

Nhưng với nhiều người mua khác, bà Li cho hay, đã qua đời trước khi cầm được chìa khóa.

20 triệu căn nhà bán trước nhưng chưa hoàn thiện

Bi kịch tương tự diễn ra khắp Trung Quốc. Trước đây, các chủ đầu tư thường bán nhà trên giấy để huy động vốn. Khi thị trường lao dốc cách đây khoảng 5 năm, dòng tiền cạn kiệt khiến hàng loạt dự án dở dang.

Theo ước tính của ngân hàng Nomura, đến năm 2023 Trung Quốc có khoảng 20 triệu căn nhà đã bán trước nhưng chưa hoàn thiện. Tính toán sơ bộ cho thấy khoảng 17.000 tỷ NDT (tương đương 2.500 tỷ USD) tài sản hộ gia đình đang “chôn” trong các dự án này - chiếm hơn 10% GDP. Đây là gánh nặng khổng lồ đối với nền kinh tế.

Việc dọn vào ở trong một "nhà đuôi thối" là điều hiếm gặp. Có nơi người mua phải vào ở khi chưa có điện, nước. Tại Henan Zhongao, hạ tầng cơ bản đã được đấu nối, nhưng tranh chấp vẫn xảy ra. Cư dân đôi khi từ chối đóng phí quản lý; phía công ty quản lý đáp trả bằng cách… tắt thang máy.

Ông Guo thừa nhận hai vợ chồng muốn chuyển đi nơi khác, nhưng có lẽ sẽ còn mắc kẹt ở đây nhiều năm. “Nhà tôi chẳng thể định giá nổi. Không ai muốn mua nó”, ông nói.

Giải pháp bất đắc dĩ

Năm 2022, Chính phủ Trung Quốc triển khai chương trình “bảo đảm bàn giao nhà” (baojiaolou). Các dự án đủ điều kiện được đưa vào “danh sách trắng” và ngân hàng được khuyến khích cấp tín dụng để hoàn thiện xây dựng. Tổng số vốn phê duyệt đã vượt 7.000 tỷ NDT, dù phần lớn dùng để đảo nợ thay vì cấp vốn mới.

Tại Henan Zhongao, phòng trưng bày ngày xưa nay thành văn phòng tái cơ cấu nợ. Đại diện cũ của chủ đầu tư ngồi bên bếp sưởi, rà soát hồ sơ người mua. Nhóm của ông đang phối hợp với chính quyền tìm nhà đầu tư mới.

Ông nói: “Mọi thứ gần như sẵn sàng, có thể khởi động lại xây dựng trong năm nay. Nhiều người sẽ nhẹ nhõm nếu cuối cùng nhận được nhà, dù vẫn phải trả nợ thế chấp suốt thời gian qua".

Tuy nhiên, với không ít người mua, việc hoàn thiện dự án lại mang vị đắng: căn hộ họ nhận có thể mất giá tới 50% so với số tiền bỏ ra. Nếu dự án không bao giờ hoàn thành, họ có lẽ còn cơ hội thoát khỏi khoản vay.

Không có hoàn tiền

Tại Trịnh Châu, cách Chu Khẩu khoảng 200km, một cặp vợ chồng từng gây chú ý khi đăng video kể về cuộc chiến pháp lý nhằm đòi lại tiền mua nhà trên giấy. Họ kiện ra tòa nhưng thua kiện vì dự án được xác định là sắp hoàn thành.

Ngày 8/2, qua tài khoản mạng xã hội dự phòng, họ tiếp tục kêu gọi: “Hãy trả lại cho chúng tôi cuộc sống bình yên. Chúng tôi không nên phải dọn dẹp mớ hỗn độn của các người nữa".

Nếu họ thắng, sẽ có hàng triệu trường hợp tương tự. Chi phí bồi hoàn cho tất cả sẽ quá lớn và khiến nhiều căn "nhà đuôi thối" mãi mãi không thể hoàn thiện. Vì thế, với chính quyền, lựa chọn duy nhất vẫn là tiếp tục chính sách “bảo đảm bàn giao”.

Quản lý dự án tại Henan Zhongao thừa nhận: “Người dân bình thường đang gánh chi phí. Đó là cách duy nhất”.

Theo The Economist