36.000 tấn vàng trong két sắt, thế giới chứng kiến 'cuộc đổi ngôi lịch sử'?

Vàng đã vượt qua trái phiếu Chính phủ Mỹ để trở thành tài sản dự trữ hàng đầu thế giới, sau nhiều năm được các Ngân hàng Trung ương liên tục mua vào và một đợt tăng giá lịch sử khiến giá kim loại quý này gần như tăng gấp đôi trong hai năm qua.

Theo báo cáo do Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) công bố hôm thứ Ba (2/6), vàng chiếm 27% tổng tài sản dự trữ của các Ngân hàng Trung ương toàn cầu vào cuối năm 2025, tăng mạnh từ mức 20% một năm trước đó. Trong khi đó, tỷ trọng trái phiếu Kho bạc Mỹ giảm từ 25% xuống còn 22% trong cùng giai đoạn.

Tỷ trọng các tài sản dự trữ được định danh bằng đồng euro giữ nguyên ở mức 15%.

Sự thay đổi trong cơ cấu tài sản dự trữ toàn cầu cho thấy ngày càng nhiều quốc gia đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào đồng USD. Các tài sản dự trữ này có tính thanh khoản cao và được Ngân hàng Trung ương sử dụng để hỗ trợ đồng nội tệ, thực hiện các nghĩa vụ thanh toán quốc tế cũng như ứng phó với những giai đoạn biến động tài chính.

Từ lâu, USD được xem là đồng tiền dự trữ chủ đạo của thế giới, nhưng nhiều nước hiện đang tích cực tìm kiếm các lựa chọn thay thế.

Xu hướng này tăng tốc kể từ năm 2022, khi Washington sử dụng các biện pháp trừng phạt để đóng băng lượng dự trữ bằng USD của Nga sau khi nước này và Ukraine xảy ra xung đột.

“Các căng thẳng địa chính trị tiếp tục thúc đẩy nhu cầu mua vàng mạnh mẽ từ các Ngân hàng Trung ương”, Chủ tịch ECB Christine Lagarde nhận định trong báo cáo mới công bố.

Theo ECB, các Ngân hàng Trung ương trên thế giới hiện nắm giữ hơn 36.000 tấn vàng, mức gần tương đương thời kỳ đỉnh cao của hệ thống Bretton Woods.

Trong giai đoạn này, đồng USD được neo trực tiếp vào vàng, còn tỷ giá của nhiều đồng tiền khác được cố định theo USD. Khi đó, lượng vàng do các Ngân hàng Trung ương nắm giữ đạt khoảng 38.000 tấn.

Tuy nhiên, việc vàng vượt qua trái phiếu Kho bạc Mỹ - vốn lâu nay được xem là nền tảng của dự trữ ngoại hối bằng đồng USD - không chỉ đến từ nhu cầu mua vào của các Ngân hàng Trung ương mà còn nhờ mức tăng giá ngoạn mục trong những năm gần đây. Giá vàng đã lập đỉnh mới, vượt 5.500 USD mỗi ounce vào tháng 1.

Dù vậy, xét trên tổng thể, các tài sản định danh bằng USD vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong kho dự trữ toàn cầu, ở mức 42%, theo dữ liệu của ECB.

Hoạt động mua vàng của các Ngân hàng Trung ương có phần chậm lại trong năm 2025, với tổng lượng mua ròng đạt 850 tấn, sau ba năm liên tiếp ghi nhận lượng mua vượt 1.000 tấn mỗi năm.

Báo cáo cho thấy những quốc gia tích lũy vàng mạnh nhất kể từ năm 2022 gồm Trung Quốc, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ.

Đáng chú ý, công ty phát hành stablecoin Tether đã trở thành bên mua vàng lớn nhất trong năm 2025, với lượng mua vượt 100 tấn, nhiều hơn bất kỳ tổ chức đơn lẻ nào khác.

Sau khi mua vào tổng cộng 220 tấn vàng kể từ khi Nga - Ukraine xảy ra xung đột năm 2022, Thổ Nhĩ Kỳ đã thực hiện một trong những đợt suy giảm dự trữ lớn nhất những năm gần đây. Theo ECB, nước này đã bán hoặc cho vay 130 tấn vàng vào đầu năm 2026, sau khi cuộc xung đột Iran bùng phát.

Báo cáo của ECB cũng cho biết vai trò quốc tế của đồng euro đã tăng lên “một cách từ từ nhưng ổn định trong suốt thập kỷ qua”.

Khối lượng phát hành nợ quốc tế bằng đồng euro tăng 30%, đạt mức cao kỷ lục gần 1.000 tỷ euro trong năm ngoái.

Đồng thời, các nhà đầu tư quốc tế đã rót ròng 850 tỷ euro vào các tài sản trong khu vực đồng euro. Nhờ đó, dòng vốn đầu tư danh mục từ nước ngoài đã tăng lên mức gần cao nhất kể từ khi đồng euro được đưa vào lưu hành.