4,2 triệu tỷ đồng 'nằm im' ngoài thị trường, chuyên gia kiến nghị nới mạnh chính sách thuế

Phát biểu tại Hội thảo “Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng” do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 22/5, TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, nhận định khu vực hộ kinh doanh hiện đang đối mặt với nhiều áp lực từ chính sách thuế, hóa đơn điện tử, chứng minh nguồn gốc hàng hóa và các thủ tục kê khai phức tạp.

Theo ông Thuận, đây là khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế khi tạo việc làm cho khoảng 30 triệu lao động và góp phần lớn trong bảo đảm an sinh xã hội.

“Một tiệm tạp hóa nhỏ có thể tạo việc làm cho 5 người giao hàng. 5 người đó lại nuôi thêm nhiều người khác. Tác động của hộ kinh doanh tới an sinh xã hội là rất lớn”, ông Thuận nhấn mạnh.

Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng các quy định quản lý hiện nay đang làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Điều này khiến nhiều đơn vị thu hẹp hoạt động, thậm chí rút khỏi thị trường, kéo theo thu nhập người lao động suy giảm và sức mua đi xuống.

Theo TS. Phạm Viết Thuận, từ năm 2024 đến nay, đà tăng trưởng tiêu dùng nội địa liên tục chậm lại. Một trong những nguyên nhân lớn là chi phí đầu vào tăng mạnh do tác động của giá xăng dầu, vật tư và các chi phí liên quan đến chính sách thuế, hóa đơn, chứng từ điện tử.

Ông cho biết biến động giá nhiên liệu và nguyên liệu đầu vào đã khiến giá hàng hóa, dịch vụ tăng trung bình khoảng 20 - 22%, tạo áp lực lớn lên người tiêu dùng. Khi giá cả tăng cao, người dân buộc phải thắt chặt chi tiêu, khiến vòng xoáy suy giảm sức mua tiếp tục lan rộng.

“Chi phí đầu vào không được xử lý sẽ kéo theo đình trệ ở hàng chục ngành nghề liên quan, đặc biệt là nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu”, ông nói.

Đáng chú ý, theo ông Thuận, áp lực tâm lý từ các chế tài xử phạt và quy định quản lý cũng khiến nhiều hộ kinh doanh có xu hướng rút tiền mặt khỏi lưu thông để “phòng thủ”. Ông ước tính hiện có khoảng 4,2 triệu tỷ đồng tiền mặt đang nằm ngoài lưu thông, góp phần làm thị trường thiếu hụt dòng tiền.

Để tháo gỡ khó khăn cho khu vực hộ kinh doanh và kích cầu tiêu dùng, TS. Phạm Viết Thuận đề xuất Chính phủ nên xem xét quay trở lại cơ chế thuế khoán đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 - 5 tỷ đồng/năm.

Theo ông, thay vì áp dụng hàng loạt thủ tục kê khai phức tạp, Nhà nước có thể áp dụng mức thuế môn bài theo từng nhóm doanh thu để đơn giản hóa quản lý, giảm áp lực chi phí và tạo môi trường kinh doanh ổn định hơn cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Ông cũng kiến nghị cơ quan quản lý cần hạn chế “hình sự hóa các quan hệ kinh tế”, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tự khai, tự nộp thuế để tạo tâm lý yên tâm hoạt động cho khu vực kinh tế tư nhân.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia đề xuất cần kéo dài các chính sách giảm thuế, phí nhằm hỗ trợ trực tiếp sức mua của người dân. Cụ thể, ông đề nghị miễn thuế giá trị gia tăng đối với nhóm hàng hóa thiết yếu tại siêu thị và cửa hàng bán lẻ nhằm giảm áp lực chi tiêu cho người dân.

Đối với mặt hàng xăng dầu, TS. Phạm Viết Thuận cho rằng cần tiếp tục kéo dài chính sách giảm thuế, phí đến hết năm 2027 thay vì kết thúc trong năm 2026 như hiện nay.

Theo ông, hiện thuế và phí vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn trong cơ cấu giá xăng dầu, gần 50%, làm gia tăng mạnh chi phí vận chuyển và giá thành hàng hóa.

Ngoài ra, ông cũng đề xuất rà soát và cắt giảm thêm các loại phí không cần thiết như phí hạ tầng cảng biển nội địa nhằm giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Ở góc độ quản lý thị trường, TS. Phạm Viết Thuận cho rằng Bộ Công Thương cần có giải pháp kiểm soát giá cả hiệu quả hơn để tránh tình trạng “tát nước theo mưa”, khi giá xăng tăng thì giá hàng hóa tăng theo nhưng lúc xăng giảm, giá bán lẻ vẫn neo cao.

Theo ông, trong giai đoạn từ nay đến hết năm 2027, thay vì chờ đợi quá trình sửa đổi luật kéo dài, Chính phủ cần chủ động sử dụng các nghị quyết, chỉ thị điều hành linh hoạt để nhanh chóng hỗ trợ thị trường, giảm chi phí đầu vào và kích thích tiêu dùng nội địa.

“Muốn tăng trưởng bền vững, phải khơi thông sức mua của người dân. Khi tiêu dùng hồi phục, doanh nghiệp mới có đầu ra, sản xuất mới tăng trưởng trở lại”, TS. Phạm Viết Thuận nhấn mạnh.