5 lĩnh vực châu Âu đang phụ thuộc nghiêm trọng vào Trung Quốc

Trong một số lĩnh vực, sự phụ thuộc của châu Âu vào hàng hóa Trung Quốc đã ăn sâu đến mức các lựa chọn thay thế đáng tin cậy gần như đã biến mất.

Áp lực gia tăng trong năm 2025, khi Washington áp các mức thuế quan diện rộng đối với hàng hóa Trung Quốc, làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh sẽ chuyển hướng lượng hàng sản xuất dư thừa sang thị trường châu Âu với mức giá bị cắt giảm mạnh.

Tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Canada năm ngoái, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen mô tả tình trạng này là “một cú sốc Trung Quốc mới”, đồng thời cảnh báo rằng Bắc Kinh đang làm ngập các thị trường toàn cầu bằng tình trạng dư thừa công suất được trợ cấp, trong khi nhu cầu tiêu dùng nội địa của Trung Quốc không thể hấp thụ hết.

Tuần trước, Ủy viên Công nghiệp EU Stéphane Séjourné cũng kêu gọi các doanh nghiệp EU đa dạng hóa nhà cung cấp, trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Trung Quốc gia tăng. Bắc Kinh liên tục đưa ra các cảnh báo đối với EU, trong khi Brussels tìm cách củng cố hệ thống pháp luật nhằm bảo vệ thị trường trước sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Theo Eurostat, nhập khẩu của EU từ Trung Quốc đạt 559,4 tỷ euro trong năm 2025, tăng 89% so với năm 2015, tạo ra mức thâm hụt thương mại 359,8 tỷ euro. Chỉ riêng trong năm 2025, xuất khẩu của EU sang Trung Quốc giảm 6,5%, trong khi nhập khẩu tăng 6,4%.

Trung Quốc hiện là nguồn nhập khẩu lớn nhất của EU với khoảng cách rất xa so với các đối tác khác, đồng thời là nhà cung cấp chính của các sản phẩm đầu vào phụ thuộc. Nước này xuất khẩu 47% nhóm hàng này vào EU và chiếm khoảng một nửa tổng giá trị nhập khẩu của nhóm, tương đương khoảng 206 tỷ euro trong tổng số 404 tỷ euro.

Các sản phẩm đầu vào phụ thuộc là các bộ phận và nguyên liệu thô cần thiết để sản xuất sản phẩm cuối cùng. Ví dụ, nhu cầu đối với pin điện thoại thông minh phụ thuộc vào số lượng điện thoại thông minh hoàn chỉnh mà một công ty dự kiến sản xuất.

Mỹ là nhà cung cấp lớn thứ 2 các sản phẩm đầu vào phụ thuộc cho EU, nhưng chỉ chiếm chưa đến 10% nhóm hàng này và chỉ 11% tổng giá trị nhập khẩu, theo phân tích mới nhất của Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Kinh tế, được công bố trong tháng này.

Khi kết hợp với các dữ liệu khác cho thấy mức độ phụ thuộc chiến lược rộng hơn, có 5 lĩnh vực nổi bật mà EU đang phụ thuộc nặng nề vào Bắc Kinh: năng lượng mặt trời, nguyên liệu thô trọng yếu, robot công nghiệp, hóa chất, cùng với dệt may và sản phẩm gỗ.

Euronews đã tổng hợp một số nguyên nhân lý giải mức độ phụ thuộc đặc biệt lớn của EU vào Trung Quốc trong từng lĩnh vực này.

Chuyển đổi xanh, nhưng được sản xuất tại Trung Quốc

Trong tất cả các dạng phụ thuộc của EU vào Bắc Kinh, sự phụ thuộc nằm sâu bên trong chương trình nghị sự xanh có lẽ là vấn đề hệ trọng nhất.

Theo Eurostat, Trung Quốc chiếm 98% tổng lượng tấm pin mặt trời nhập khẩu vào EU trong năm 2024. Tổng giá trị nhập khẩu nhóm hàng này giảm từ 19,7 tỷ euro năm 2023 xuống còn 10,9 tỷ euro năm 2024, không phải vì khối lượng nhập khẩu giảm, mà vì giá hàng Trung Quốc sụt mạnh.

Số liệu đầy đủ về nhập khẩu tấm pin mặt trời trong năm ngoái hiện vẫn chưa được công bố.

Một báo cáo được công bố trong năm nay bởi viện nghiên cứu Loom cũng cho thấy Trung Quốc cung cấp 88% lượng pin lithium-ion mà EU nhập khẩu cho xe điện trong năm 2025, tăng so với mức 75% vào năm 2019.

Mức độ dễ tổn thương của EU không chỉ dừng lại ở các sản phẩm hoàn chỉnh.

Cơ quan nghiên cứu của Nghị viện châu Âu cho biết EU nhập 98% nam châm đất hiếm từ Trung Quốc, bao gồm các vật liệu thiết yếu cho động cơ xe điện, tua-bin gió và hệ thống quốc phòng.

Dữ liệu từ Ủy ban châu Âu cũng cho thấy mức độ phụ thuộc của EU vào Bắc Kinh đối với magiê lên tới 97%. Khoáng sản này rất quan trọng đối với thế hệ pin mới, được xem là lựa chọn thay thế cho công nghệ lithium-ion, đồng thời còn được sử dụng trong lưu trữ hydro và hạ tầng năng lượng tái tạo nhẹ.

Do mức độ phụ thuộc quá lớn vào một quốc gia duy nhất, Ủy ban châu Âu đã đưa magiê vào danh sách Nguyên liệu thô trọng yếu của khối, nhằm thúc đẩy các sáng kiến khai thác, chế biến và tái chế trong nội khối.

Cuối cùng, theo một báo cáo của Geopolitical Intelligence Services, các doanh nghiệp Trung Quốc kiểm soát hơn 80% công suất sản xuất quang điện mặt trời toàn cầu, từ sản xuất polysilicon đến các mô-đun hoàn chỉnh.

Nói cách khác, quá trình chuyển đổi xanh của châu Âu đang đặt trên những nền tảng mà chính châu Âu không kiểm soát.

Làn sóng robot

Câu chuyện về robot công nghiệp không chỉ phản ánh sự phụ thuộc, mà còn cho thấy tốc độ thay thế đang tăng nhanh.

Từ đầu năm 2025 đến đầu năm 2026, nhập khẩu robot công nghiệp của EU từ Trung Quốc tăng 315%, trong khi giá trung bình giảm 29%, theo dữ liệu do lực lượng giám sát nhập khẩu của Ủy ban châu Âu công bố.

Sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực này không phải là ngẫu nhiên.

Chiến lược công nghiệp “Made in China 2025”, được hỗ trợ bởi trợ cấp nhà nước, tín dụng giá rẻ và ưu đãi thuế, đã giúp lĩnh vực robot tiên tiến của Trung Quốc phát triển mạnh, với số lượng doanh nghiệp tăng gấp 3 lần kể từ năm 2020.

Tình trạng dư thừa sản xuất trong nước đã thúc đẩy các nhà sản xuất Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu với mức giá mà các đối thủ châu Âu khó có thể cạnh tranh.

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế, Trung Quốc hiện sản xuất nhiều robot công nghiệp hơn tổng sản lượng của Đức, Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ cộng lại.

Hóa chất, dệt may và gỗ

Trong lĩnh vực hóa chất, dữ liệu giám sát của Ủy ban châu Âu cho thấy một số hợp chất hóa học được nhập khẩu từ Trung Quốc với tốc độ cao gấp 36 lần so với năm trước, trong khi giá có lúc giảm tới 95%.

Tháng 3/2025, Ủy ban châu Âu đã triển khai cơ chế giám sát riêng đối với một số hóa chất có gốc ethylene và ammonia, viện dẫn tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc và sự gia tăng mạnh thị phần của các sản phẩm này tại EU.

Dệt may và sản phẩm gỗ cũng cho thấy một bức tranh tương tự.

Quần áo và giày dép từ Trung Quốc vẫn chiếm một tỷ trọng đáng kể trong nguồn cung ngoài nội khối của EU, dù một phần sản xuất đã dịch chuyển sang các đối thủ có chi phí thấp hơn tại Đông Nam Á.

Theo Eurostat, Trung Quốc cung cấp khoảng 30%–35% tổng giá trị nhập khẩu quần áo và giày dép ngoài nội khối của Liên minh châu Âu.

Sản phẩm gỗ đã trở thành một điểm nóng mới, khi nhập khẩu sàn gỗ parquet lắp ghép từ Trung Quốc tăng hơn 10 lần chỉ trong 1 năm, trong khi giá giảm tới 77%. Diễn biến này đã khiến Ủy ban châu Âu áp thuế từ 21,3% đến 36,1% vào tháng 7/2025, nhằm bảo vệ một ngành công nghiệp sử dụng hơn 10.000 lao động và có giá trị 1,3 tỷ euro.

Giấy trang trí cũng chịu biện pháp tương tự vào tháng 8/2025, khi EU áp thuế từ 26,4% đến 26,9% để bảo vệ hơn 2.000 việc làm tại châu Âu.

Trên cả 5 lĩnh vực, phản ứng của Ủy ban châu Âu nhìn chung vẫn mang tính bị động, tức là áp thuế sau khi thiệt hại đã xảy ra.

Câu hỏi sâu xa hơn là liệu châu Âu còn giữ được năng lực công nghiệp và ý chí chính trị để xây dựng các lựa chọn thay thế thực chất hay không, trước khi sự phụ thuộc này trở nên không thể đảo ngược và qua đó trở thành một đòn bẩy mà Bắc Kinh có thể tự do sử dụng.