55 quốc gia vào bàn đàm phán, Mỹ 'tung đòn mới' phá thế kiểm soát khoáng sản chiến lược của Trung Quốc

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã tận dụng vị thế thống trị trong khâu tinh luyện nhiều loại khoáng sản như một công cụ địa kinh tế. Nước này từng áp đặt hạn chế xuất khẩu, gây sức ép giá và làm suy giảm khả năng đa dạng hóa nguồn cung của các quốc gia khác. Đây đều là những vật liệu thiết yếu để sản xuất chip bán dẫn, xe điện và các hệ thống vũ khí hiện đại.

“Chúng tôi muốn chấm dứt tình trạng khoáng sản chiến lược giá rẻ tràn vào thị trường, làm suy yếu các nhà sản xuất trong nước”, ông Vance phát biểu trước các bộ trưởng tham dự cuộc họp tại Washington, dù không nhắc đích danh Trung Quốc.

Theo đề xuất, Mỹ và các nước tham gia sẽ thiết lập mức giá tham chiếu cho khoáng sản chiến lược ở từng công đoạn sản xuất. Đối với các thành viên trong khu vực ưu đãi, mức giá này sẽ đóng vai trò là giá sàn, được duy trì thông qua thuế quan linh hoạt nhằm bảo đảm “tính toàn vẹn của mặt bằng giá”.

55 quốc gia dự họp, Mỹ tăng tốc bảo đảm nguồn cung

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đẩy mạnh các nỗ lực bảo đảm nguồn cung khoáng sản chiến lược sau khi Trung Quốc khiến giới chức Mỹ và thị trường toàn cầu lo ngại trong năm ngoái, khi hạn chế xuất khẩu đất hiếm phục vụ các hãng ô tô và nhà sản xuất công nghiệp Mỹ.

Đầu tuần này, ông Trump khởi động kho dự trữ khoáng sản chiến lược của Mỹ mang tên Project Vault, với vốn mồi 10 tỷ USD từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ và thêm 2 tỷ USD từ khu vực tư nhân.

Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết 55 quốc gia đã tham dự các cuộc thảo luận tại Washington, trong đó có Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Nhật Bản, Đức, Australia và Cộng hòa Dân chủ Congo, những nước có năng lực khai thác hoặc tinh luyện khoáng sản ở các mức độ khác nhau.

“Các khoáng sản này đang bị tập trung quá mức trong tay một quốc gia”, ông Rubio nói, đồng thời cho rằng tình trạng đó đã trở thành “đòn bẩy trong địa chính trị”.

Tại cuộc họp, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer công bố kế hoạch song phương với Mexico, cùng thỏa thuận ba bên với Liên minh châu Âu và Nhật Bản, nhằm củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược và mở đường cho một khuôn khổ hợp tác rộng hơn với các đối tác khác. Các biện pháp đang được xem xét gồm hỗ trợ giá, tiêu chuẩn thị trường, trợ cấp và cam kết mua dài hạn để khuyến khích sản xuất.

Mỹ, EU và Nhật Bản cũng cho biết sẽ thúc đẩy thảo luận trong khuôn khổ G7 và Đối tác An ninh Khoáng sản. Riêng Argentina thông báo đã đạt thỏa thuận khung với Mỹ nhằm tăng cường và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, trong bối cảnh nước này muốn đẩy mạnh xuất khẩu đồng và lithium.

Cổ phiếu khoáng sản lao dốc, căng thẳng thương mại gia tăng

Nỗ lực đa quốc gia nhằm thiết lập giá sàn khoáng sản chiến lược được xem là bước đi mới nhất của chính quyền Trump nhằm gia tăng kiểm soát đối với khu vực tư nhân. Trước đó, Nhà Trắng đã nắm cổ phần tại một số công ty khoáng sản, cũng như tại hãng chip Intel, đồng thời đàm phán với các tập đoàn dược phẩm để hạ giá thuốc.

Ngay sau thông tin về khối thương mại, cổ phiếu nhiều công ty khoáng sản Mỹ giảm mạnh. MP Materials, Critical Metals, NioCorp Developments và USA Rare Earth mất từ 6% đến 14%.

Thông qua việc bảo đảm giá tối thiểu bằng các quy tắc thương mại phối hợp, Washington kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án khai thác và tinh luyện vốn khó cạnh tranh với nguồn cung giá rẻ từ Trung Quốc. Giới chức Mỹ cho biết nước này đang chuyển hướng khỏi việc áp giá sàn cho từng dự án nội địa riêng lẻ, để tìm kiếm một giải pháp mang tính toàn cầu.

Cách tiếp cận này có thể tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các vật liệu thiết yếu cho xe điện, chip bán dẫn và quốc phòng, song cũng có nguy cơ làm tăng chi phí sản xuất trong ngắn hạn và đẩy căng thẳng thương mại với Bắc Kinh leo thang.

Đáp lại, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington tuyên bố Bắc Kinh “đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì an toàn và ổn định chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu”, đồng thời sẵn sàng tiếp tục nỗ lực theo hướng đó.

Trong năm 2025, việc Trung Quốc mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm từng khiến các hãng ô tô ở Mỹ và châu Âu phải tạm dừng hoặc cắt giảm sản xuất, trong khi tình trạng dư cung lithium do Trung Quốc tạo ra đã làm đình trệ kế hoạch mở rộng khai thác tại Mỹ.

Những phụ thuộc này khiến Washington và các đối tác lo ngại, sau nhiều năm chật vật xây dựng các lựa chọn thay thế bền vững trong khai thác và tinh luyện lithium, nickel, đất hiếm và các khoáng sản chiến lược khác.

Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum cho biết trong tuần này Mỹ sẽ công bố thêm 11 quốc gia tham gia “câu lạc bộ khoáng sản chiến lược”, bên cạnh Mỹ, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Saudi Arabia và Thái Lan. Theo ông, hiện có thêm 20 quốc gia khác bày tỏ “sự quan tâm mạnh mẽ” tới liên minh này.

Theo Reuters