90% doanh nghiệp muốn tham gia thị trường carbon nhưng vẫn loay hoay tìm vai trò

Tại tọa đàm về thị trường carbon, TS Nguyễn Phương Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh TP Hồ Chí Minh cho biết, hiện có gần 200 doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp trong nước và FDI, đang hoạt động tại Việt Nam và có sự quan tâm đến thị trường carbon, trong đó có nhiều tên tuổi lớn như Vinamilk, Phúc Sinh.

Trong giai đoạn thí điểm 2025–2026, có 110 doanh nghiệp được lựa chọn tham gia phân bổ hạn ngạch phát thải, tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực phát thải lớn như xi măng (51 doanh nghiệp), nhiệt điện (34 cơ sở) và sắt thép (25 cơ sở).

Theo ông Nam, hiện nay phần lớn doanh nghiệp tham gia thị trường vẫn ở vai trò tuân thủ hạn ngạch. Tuy nhiên, nhu cầu tham gia thực tế là rất lớn, với khoảng 90% doanh nghiệp mong muốn tham gia, song còn thiếu sự hiểu biết đầy đủ về vai trò và vị trí của mình trong thị trường này.

Trên thực tế, trước khi thị trường carbon được hình thành, nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu, đã chủ động chuyển đổi theo các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này cho thấy doanh nghiệp trong nước có năng lực và khả năng thích ứng tốt với các yêu cầu mới.

Về nguồn vốn, ông Nam cho rằng đây không phải là rào cản lớn khi các ngân hàng sẵn sàng cung ứng. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở việc thiếu các dự án đủ chất lượng, minh bạch và khả thi. Bên cạnh đó, nhận thức của doanh nghiệp về cơ hội và rủi ro, đặc biệt là rủi ro tài chính và pháp lý, vẫn còn hạn chế.

Dù khung pháp lý cho thị trường đang được hoàn thiện nhanh chóng, song một trong những vướng mắc lớn hiện nay là quy định về quyền sở hữu tín chỉ carbon chưa rõ ràng. Điều này khiến doanh nghiệp còn e ngại khi đầu tư, bởi quá trình tạo ra tín chỉ kéo dài từ 1,5 đến 2 năm, đòi hỏi chi phí và nguồn lực đáng kể.

Ngoài ra, phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa có bộ phận chuyên trách về carbon, dẫn đến việc triển khai trên thực tế còn hạn chế dù nhu cầu tham gia là rất lớn.

Tuy nhiên, ông Nam đánh giá Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển thị trường carbon, như nguồn năng lượng tái tạo dồi dào từ nắng, gió, sinh khối… Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp có thể tham gia theo hướng tuân thủ, nhưng về dài hạn sẽ chủ động hơn khi cơ hội thị trường trở nên rõ ràng và hấp dẫn hơn.