Đồng nội tệ chạm đáy lịch sử, nhà đầu tư nước ngoài tháo chạy: Chuyện gì đã xảy ra tại nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á?

Thị trường chứng khoán Indonesia đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm, trong khi đồng Rupiah rơi xuống mức thấp kỷ lục, phản ánh rõ nét những thách thức đa chiều mà nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á đang phải đối mặt.

Chỉ số chuẩn Jakarta Composite Index (JCI) có thời điểm lao dốc tới 5,7%, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5/2021. Nhóm cổ phiếu nguyên vật liệu dẫn đầu đà giảm khi chỉ số ngành này mất hơn 10%.

Trong khi đó, đồng Rupiah suy yếu khoảng 0,6% so với USD, trở thành đồng tiền giảm mạnh nhất châu Á trong bối cảnh giá dầu Brent tăng phiên thứ ba liên tiếp.

Làn sóng bán tháo phản ánh sự cộng hưởng của nhiều yếu tố tiêu cực đang đè nặng lên tâm lý nhà đầu tư. Giá dầu neo cao làm dấy lên lo ngại về cán cân tài khóa và cán cân thanh toán của Indonesia.

Ngoài ra, nhà đầu tư cũng lo ngại việc Chính phủ Indonesia tăng cường kiểm soát lĩnh vực hàng hóa cơ bản, trong khi nguy cơ MSCI hạ phân loại thị trường đang khiến các quỹ đầu tư nước ngoài trở nên thận trọng hơn.

Hồi tháng 5, Tổng thống Prabowo Subianto tuyên bố Chính phủ sẽ trực tiếp quản lý hoạt động xuất khẩu đối với một số mặt hàng chiến lược của quốc gia.

Nhóm cổ phiếu nguyên vật liệu cơ bản giảm gần 11% trong phiên giao dịch ngày thứ Tư (3/6), sau khi đã mất gần 23% trong tháng trước.

Tính từ đầu năm 2026, JCI đã mất khoảng 32% giá trị. Ông Mohit Mirpuri, partner tại SGMC Capital Pte., nhận định: “Nhà đầu tư vẫn duy trì tâm lý thận trọng trước những lo ngại về triển vọng tài khóa của Indonesia, các đồn đoán liên quan đến khả năng bị hạ bậc tín nhiệm quốc gia và sự suy yếu kéo dài của đồng Rupiah”.

Theo ông Mirpuri, dù định giá cổ phiếu đang ngày càng trở nên hấp dẫn, thị trường vẫn cần một chất xúc tác tích cực như sự rõ ràng hơn về chính sách, triển vọng xếp hạng tín nhiệm ổn định, dòng vốn nước ngoài quay trở lại hoặc đánh giá tích cực hơn từ MSCI để khôi phục niềm tin của nhà đầu tư.

Đợt lao dốc mới nhất diễn ra sau khi số liệu công bố hôm thứ Ba (2/6) cho thấy thặng dư thương mại của Indonesia gần như biến mất trong tháng 4, khi chi phí nhập khẩu dầu khí tăng vọt vượt xa mức tăng của xuất khẩu.

Áp lực lạm phát cũng gia tăng khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 tăng 3,08% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn dự báo trung vị và tiếp tục vượt xa mức trung tâm trong mục tiêu lạm phát 1,5%-3,5% của Ngân hàng Trung ương Indonesia.

Đồng Rupiah đã mất khoảng 7% giá trị so với USD kể từ đầu năm, trở thành đồng tiền có diễn biến kém top đầu trong nhóm các thị trường mới nổi. Dự trữ ngoại hối của Indonesia trong tháng 4 cũng giảm xuống mức thấp nhất trong gần hai năm, khi Ngân hàng Trung ương phải tăng cường can thiệp để bảo vệ đồng nội tệ.

Trong thông báo ngày thứ Tư, Ngân hàng Trung ương Indonesia cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến của thị trường tài chính trong và ngoài nước, đồng thời duy trì các biện pháp can thiệp cần thiết, nhất quán và phù hợp nhằm đảm bảo ổn định tỷ giá Rupiah.

Sự suy giảm của dự trữ ngoại hối cũng làm gia tăng nguy cơ bị hạ bậc tín nhiệm, trong bối cảnh cả Fitch Ratings và Moody’s đã đồng loạt hạ triển vọng tín nhiệm của Indonesia trong năm nay.

Trái ngược với diễn biến tiêu cực của thị trường chứng khoán và đồng Rupiah, trái phiếu Chính phủ Indonesia lại ghi nhận mức tăng trong phiên giao dịch ngày thứ Tư. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm giảm 7 điểm cơ bản xuống còn 6,68%.

Ông Henry Wibowo, đồng sáng lập Alphagate Capital tại Jakarta và từng là chiến lược gia của JPMorgan Chase, cho rằng những lo ngại về khả năng thâm hụt ngân sách mở rộng có thể dẫn tới việc hạ xếp hạng tín nhiệm đang gây áp lực đáng kể lên thị trường cổ phiếu.

Ông cũng lưu ý rằng sự suy yếu của đồng Rupiah, hiện đang tiến sát ngưỡng 18.000 Rupiah đổi 1 USD, càng làm gia tăng áp lực lên thị trường tài chính.

Cùng ngày, các công tố viên Indonesia đã tiến hành khám xét trụ sở cơ quan quản lý chương trình bữa ăn miễn phí - một trong những chương trình trọng điểm của Tổng thống Prabowo. Động thái này diễn ra chỉ một ngày sau khi ông thay thế người đứng đầu cơ quan cùng hai cấp phó, với lý do liên quan đến công tác kiểm soát chất lượng thực phẩm và kỷ luật tổ chức.

Chỉ số Jakarta Composite Index đã giảm liên tiếp trong tất cả các tháng từ đầu năm đến nay và đang hướng tới mức sụt giảm theo năm lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Đà bán tháo kéo dài cũng khiến Indonesia đánh mất vị thế thị trường chứng khoán lớn nhất Đông Nam Á vào tay Singapore sau 5 năm liên tiếp nắm giữ danh hiệu này. Từ đầu năm, các nhà đầu tư nước ngoài đã rút hơn 3,2 tỷ USD khỏi thị trường chứng khoán Indonesia.

Tháng trước, MSCI đã loại một số cổ phiếu liên quan đến các tỷ phú giàu nhất Indonesia khỏi bộ chỉ số của mình do lo ngại về tình trạng sở hữu tập trung. Động thái này diễn ra sau khi nhiều nhà đầu tư phản ánh về tính thanh khoản và khả năng tiếp cận giao dịch của một số cổ phiếu, buộc MSCI phải cảnh báo từ tháng 1 về khả năng hạ Indonesia xuống nhóm thị trường cận biên.

Ông Herditya Wicaksana, chuyên gia phân tích tại MNC Sekuritas ở Jakarta, nhận định: “Chỉ số JCI vẫn đang nằm trong xu hướng giảm dài hạn và hiện chưa xuất hiện bất kỳ tín hiệu đáng tin cậy nào cho thấy xu hướng này sẽ đảo chiều”.