Yuanta Research: Giấy phép khai thác niken của PC1 khó có khả năng bị thu hồi

Trong báo cáo mới nhất, Chứng khoán Yuanta đánh giá các vấn đề pháp lý gần đây liên quan đến các doanh nghiệp niêm yết trong ngành khai khoáng đã tác động tiêu cực đến tâm lý nhà đầu tư và diễn biến giá cổ phiếu toàn ngành.

Yuanta cho rằng việc tăng cường giám sát là cần thiết và khó tránh khỏi trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực kiểm soát chặt chẽ hơn các tài nguyên chiến lược, đồng thời hướng tới xây dựng môi trường đầu tư minh bạch.

Những dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện từ trước, thông qua các thông tin trên truyền thông trong nước cũng như các đợt thanh tra trong năm 2025, dù thời điểm đó chưa nhận được nhiều sự quan tâm từ phía nhà đầu tư. Các vi phạm phổ biến được ghi nhận gồm: Sản lượng khai thác thực tế vượt hạn ngạch cấp phép; hàm lượng quặng cao hơn so với số liệu trong hồ sơ nghiên cứu khả thi; và hoạt động khai thác vượt phạm vi diện tích được cấp phép.

Trên cơ sở đó, Yuanta nhận định cơ quan quản lý sẽ tiếp tục siết chặt việc tham gia của các doanh nghiệp tư nhân vào hoạt động khai thác khoáng sản. Mặc dù điều này có thể tạo áp lực trong ngắn hạn đối với toàn ngành, Yuanta cho rằng về dài hạn, xu hướng này sẽ góp phần hình thành cấu trúc vận hành minh bạch hơn, qua đó giảm thiểu rủi ro pháp lý và rủi ro tuân thủ đối với các doanh nghiệp niêm yết.

Việt Nam đang dần nổi lên như một đối tác chiến lược trong chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia như Nhật Bản, Úc và Mỹ tìm cách đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Tuy vậy, quá trình này vẫn còn nhiều thách thức, khi Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu khoáng sản thô, trong khi năng lực chế biến sâu còn hạn chế.

Gần đây nhất, ngày 21/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi làm việc với Hội đồng Chính sách và Chiến lược của Trung ương Đảng - một lần nữa khẳng định định hướng chiến lược của ngành công nghiệp vật liệu Việt Nam, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc “không xuất khẩu thô đất hiếm bằng mọi giá”. Điều này càng củng cố cam kết dài hạn của Chính phủ trong việc siết chặt kiểm soát khoáng sản chiến lược và thúc đẩy hoạt động chế biến sâu tạo giá trị gia tăng trong nước.

Đối với tài nguyên niken, nguồn cung của Việt Nam chủ yếu tập trung tại hai khu vực là Sơn La và Cao Bằng. Tại Sơn La, dự án do Blackstone Minerals (Úc) phát triển đã được phê duyệt từ năm 2013 với quy mô 128ha, nhưng đã tạm dừng từ năm 2016. Trong khi đó, Khoáng sản Tấn Phát (PC1 sở hữu 57,27% vốn) được cấp phép khai thác từ năm 2023 với quy mô 23ha, giấy phép có hiệu lực đến năm 2029.

Yuanta cho rằng giấy phép khai thác niken của PC1 khó có khả năng bị thu hồi trong giai đoạn hiện tại. Nhận định này dựa trên thực tế nhà máy chưa đi vào vận hành thương mại, trong khi Việt Nam vẫn đang trong quá trình tích lũy kinh nghiệm phát triển ngành sản xuất niken trong nước.

Đối với DGC, Yuanta đánh giá doanh nghiệp có thể đối mặt với khó khăn trong ngắn hạn, song vẫn sở hữu lợi thế cấu trúc trong dài hạn. Theo đó, vụ việc pháp lý gần đây liên quan đến DGC được xem là một phần trong nỗ lực chung của Việt Nam nhằm tăng cường giám sát và nâng cao tính minh bạch đối với các tài nguyên khoáng sản chiến lược, thay vì là một trường hợp cá biệt.

Áp lực tâm lý và diễn biến giá cổ phiếu kém tích cực trong ngắn hạn được cho là khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu DGC có thể tái cấu trúc quản trị, khắc phục các vi phạm và chứng minh sự tuân thủ chặt chẽ quy định, việc siết chặt thực thi pháp luật về lâu dài có thể mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, thông qua việc loại bỏ các đối thủ không tuân thủ và nâng cao rào cản gia nhập ngành.

Bên cạnh đó, Yuanta cho rằng vị thế chiến lược dài hạn của DGC vẫn được hỗ trợ bởi định hướng chính sách của Việt Nam, trong đó ưu tiên phát triển chế biến sâu và gia tăng giá trị nội địa, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu khoáng sản thô.