Một thói quen tưởng tiết kiệm nhưng lại âm thầm 'nuôi' tế bào ung thư, người Việt hầu như ai cũng mắc phải

Trong nhiều gia đình, đặc biệt vào dịp lễ Tết khi các món chiên rán xuất hiện dày đặc trên mâm cơm, việc giữ lại dầu ăn để sử dụng cho lần sau là thói quen phổ biến. Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ, tái sử dụng dầu ăn chỉ thực sự an toàn khi được thực hiện đúng cách và trong giới hạn cho phép. Ngược lại, lạm dụng hoặc bảo quản sai có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ đối với sức khỏe.

Mỗi lần dầu được đun nóng, cấu trúc các axit béo bên trong lại thay đổi. Quá trình oxy hóa và phân hủy, đặc biệt ở các chất béo không bão hòa, sẽ tạo ra những hợp chất mới có liên quan đến viêm nhiễm, tổn thương tế bào và tiềm ẩn nguy cơ ung thư. Không chỉ vậy, dầu còn dần mất đi các thành phần có lợi như omega-3, trong khi các chất béo có hại tăng lên, khiến giá trị dinh dưỡng suy giảm đáng kể.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Critical Reviews in Food Science and Nutrition đã chỉ ra tác hại tiềm tàng của dầu ăn đã qua sử dụng. Theo đó, việc đun nóng lặp đi lặp lại có thể tạo ra các aldehyd thơm đa vòng, những hợp chất khi tương tác với DNA và cấu trúc tế bào có thể làm tăng stress oxy hóa và gây đột biến gen.

Nếu việc này lặp đi lặp lại trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư. Không chỉ việc ăn thực phẩm chiên bằng dầu cũ, mà cả việc hít phải khói sinh ra trong quá trình nấu nướng cũng góp phần làm tăng rủi ro.

Các chuyên gia cho biết không phải mọi trường hợp tái sử dụng dầu đều nguy hiểm. Nếu muốn tận dụng lại dầu sau khi đã sử dụng, người nội trợ cần kiểm soát nhiệt độ một cách chặt chẽ,. Mức nhiệt lý tưởng dao động trong khoảng 175-190°C.

Việc để dầu vượt quá điểm bốc khói sẽ khiến dầu phân hủy mạnh, sinh ra khói chứa các hạt độc hại cho hệ hô hấp. Sử dụng nhiệt kế nấu ăn là một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để tránh tình trạng quá nhiệt.

Lựa chọn loại dầu phù hợp cũng là yếu tố quan trọng. Những loại dầu có điểm bốc khói cao như dầu lạc, dầu bơ, dầu cám gạo, dầu hạt cải hoặc một số loại dầu thực vật tinh luyện thường thích hợp cho chiên ngập dầu và có thể tái sử dụng vài lần nếu được xử lý đúng cách. Trong khi đó, các loại dầu giàu chất béo không bão hòa đa như dầu đậu nành hay dầu hướng dương dễ bị phân hủy nhanh hơn khi đun nóng nhiều lần.

Sau mỗi lần sử dụng, dầu cần được lọc kỹ để loại bỏ cặn thức ăn. Phần dầu đã lọc nên được đựng trong hộp kín khí, không trong suốt để hạn chế ánh sáng, đồng thời ghi rõ ngày và số lần đã sử dụng. Bảo quản ở nơi khô ráo, tối hoặc trong tủ lạnh sẽ giúp làm chậm quá trình oxy hóa.

Ngoài ra, không nên dùng chung một loại dầu cho các nhóm thực phẩm khác nhau, đặc biệt giữa món có mùi mạnh như cá, hải sản với món ngọt, vì có thể ảnh hưởng đến hương vị và chất lượng món ăn.

Bên cạnh cách sử dụng, việc nhận biết thời điểm cần loại bỏ dầu cũng rất quan trọng. Nếu dầu có mùi hôi, mùi chua, màu sẫm bất thường hoặc trở nên đục; nếu dầu bốc khói ở nhiệt độ thấp hơn bình thường, có độ dính, sủi bọt nhiều khi đun hoặc chứa nhiều cặn cháy, đó là những dấu hiệu cho thấy dầu đã xuống cấp và không còn an toàn.

Đối với dầu thải, các chuyên gia khuyến cáo không nên đổ trực tiếp xuống bồn rửa hay cống thoát nước vì có thể gây tắc nghẽn và ô nhiễm môi trường. Cách xử lý an toàn là để dầu nguội hoàn toàn, trộn với vật liệu thấm hút như khăn giấy hoặc bã cà phê để làm đông lại, sau đó cho vào hộp kín và bỏ cùng rác sinh hoạt.

Tái sử dụng dầu ăn có thể giúp tiết kiệm chi phí và hạn chế lãng phí thực phẩm. Tuy nhiên, nếu thực hiện sai cách hoặc quá lạm dụng, đây có thể trở thành yếu tố âm thầm làm tăng nguy cơ bệnh tật, bao gồm cả ung thư.

Vào dịp Tết, các món chiên rán lại càng được tiêu thụ nhiều hơn, việc sử dụng dầu hợp lý, kiểm soát nhiệt độ, bảo quản đúng cách và nhận biết dấu hiệu dầu hỏng là những bước quan trọng góp phần bảo vệ sức khỏe gia đình lâu dài.