AI bắt đầu ‘làm thay’ con người, ngành ngân hàng bước vào cuộc chuyển đổi chưa từng có

Ngày 19/5/2026, tại Hà Nội, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp cùng TradePass tổ chức Diễn đàn Đổi mới Tài chính Thế giới 2026 (World Financial Innovation Series, WFIS 2026), thu hút hơn 500 lãnh đạo và chuyên gia đến từ hơn 100 tổ chức tài chính, ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ tài chính trong nước, quốc tế tham dự.

Tham dự diễn đàn có TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam; ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán thuộc Ngân hàng Nhà nước, cùng nhiều lãnh đạo ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty công nghệ tài chính và chuyên gia chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.

Thanh toán số toàn cầu bước vào giai đoạn tái định hình mạnh mẽ

Phát biểu tại diễn đàn, ông Lê Anh Dũng cho biết ngành ngân hàng đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình quản lý để theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, trong bối cảnh hệ sinh thái thanh toán số toàn cầu thay đổi nhanh dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và kết nối tài chính xuyên biên giới.

Theo đại diện Vụ Thanh toán NHNN, xu hướng thanh toán toàn cầu đang bước sang giai đoạn phát triển mới với sự nổi lên của các mô hình “siêu ứng dụng” (Super Apps), thanh toán tích hợp đa dịch vụ và thanh toán xuyên biên giới theo thời gian thực.

Các nền tảng như Alipay+, WeChat Pay, Pix hay UPI đang mở rộng khả năng chấp nhận quốc tế, đồng thời thúc đẩy kết nối trực tiếp với hệ thống ngân hàng và hạ tầng thanh toán toàn cầu.

Đáng chú ý, thanh toán qua ứng dụng tại điểm bán (POS) đang tăng trưởng mạnh. Theo báo cáo Worldpay 2026, năm 2025, thanh toán qua app đã chiếm 37% tổng giá trị giao dịch POS toàn cầu và dự kiến tăng lên 46% vào năm 2030, tương đương khoảng 15,6 nghìn tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng của phương thức này hiện cao hơn 135% so với mức tăng chung của thị trường POS.

AI trở thành “tác nhân vận hành” mới của ngành ngân hàng

Theo các chuyên gia tại diễn đàn, AI đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang “tác nhân vận hành”, có khả năng tự động thực hiện nhiều tác vụ như hỗ trợ giao dịch, chăm sóc khách hàng và tăng cường an ninh mạng.

Báo cáo KPMG 2026 được dẫn tại sự kiện cho rằng AI, blockchain, tài sản số và mô hình “agentic commerce” đang trở thành các xu hướng có khả năng tái định hình hệ sinh thái thanh toán toàn cầu. Tuy nhiên, AI cũng được nhìn nhận là “con dao hai lưỡi” khi vừa thúc đẩy đổi mới, vừa làm gia tăng nguy cơ gian lận, giả mạo và tấn công mạng.

Trong bối cảnh đó, đại diện NHNN nhấn mạnh yêu cầu “kiến tạo niềm tin trong kỷ nguyên tài chính số”, trong đó công nghệ phải phục vụ các vấn đề thực tiễn của nền kinh tế, đồng thời bảo đảm an toàn hệ thống và bảo vệ khách hàng.

Theo quan điểm được chia sẻ tại diễn đàn, đổi mới sáng tạo không thể đánh đổi sự ổn định tài chính và niềm tin xã hội. Các công nghệ như stablecoin, blockchain, tokenization hay CBDC cần được đặt trong khuôn khổ quản trị rõ ràng và minh bạch.

Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho ngân hàng số

Về định hướng chính sách, lãnh đạo Vụ Thanh toán NHNN cho biết Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số và thanh toán không dùng tiền mặt.

Nhiều chủ trương và luật quan trọng đã được ban hành nhằm thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia như Nghị quyết 57-NQ/TW, Luật Chuyển đổi số, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo cùng Đề án 06 về dữ liệu dân cư và định danh điện tử.

Theo đó, ngành ngân hàng được xác định là một trong những lĩnh vực có mức độ sẵn sàng cao trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, với trọng tâm là hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng công nghệ, phát triển nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong đổi mới sáng tạo.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã triển khai nhiều chiến lược lớn như Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030, Chiến lược dữ liệu ngành Ngân hàng và Chiến lược phát triển các hệ thống thanh toán Việt Nam. Đồng thời, cơ quan này đã thành lập Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 trong toàn ngành.

Đáng chú ý, hệ thống pháp lý cho thanh toán số và ngân hàng số tiếp tục được hoàn thiện với nhiều quy định mới liên quan đến QR Code, eKYC, Mobile Money, thanh toán không dùng tiền mặt và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong lĩnh vực ngân hàng.

Việc sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng 2024 cũng khẳng định giá trị pháp lý của giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng như cấp tín dụng, nhận tiền gửi và thanh toán.

Hơn 864 nghìn POS, mở rộng thanh toán QR xuyên biên giới

Theo số liệu được công bố tại diễn đàn, tính đến hết tháng 4/2026, Việt Nam có hơn 21 nghìn ATM, hơn 864 nghìn POS, 83 ngân hàng triển khai Internet Banking, 53 ngân hàng cung cấp Mobile Banking và 52 tổ chức được cấp phép cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Hệ thống thanh toán bán lẻ xuyên biên giới bằng mã QR hiện đã được kết nối với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc và Hàn Quốc. Trong thời gian tới, mạng lưới này dự kiến mở rộng sang Singapore, Ấn Độ và Đài Loan.

Theo đại diện NHNN, trong giai đoạn tới, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cấp hạ tầng thanh toán số, mở rộng kết nối dữ liệu quốc gia, tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và thúc đẩy ứng dụng AI có trách nhiệm trong hoạt động ngân hàng.

Đồng thời, các giải pháp phòng chống gian lận deepfake, giám sát mô hình AI và nâng cao nhận thức tài chính số cho người dân cũng sẽ trở thành nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an toàn hệ thống trong quá trình chuyển đổi số toàn ngành.

Ngành ngân hàng bước sang giai đoạn “Digital-First”

Các nội dung thảo luận tại WFIS 2026 cho thấy ngành tài chính ngân hàng Việt Nam đang chuyển dịch mạnh sang mô hình “Digital-First” thế hệ mới, nơi AI, dữ liệu và điện toán đám mây trở thành nền tảng vận hành cốt lõi.

Các phiên thảo luận tập trung vào bài toán cân bằng giữa đổi mới công nghệ và ổn định hệ thống, từ xu hướng tiền kỹ thuật số, ngân hàng mở, siêu cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng đến xây dựng hạ tầng cloud-native và thúc đẩy AI có trách nhiệm trong đánh giá tín dụng, chống gian lận và vận hành ngân hàng.

Diễn đàn cũng cho thấy trọng tâm của ngành hiện không còn dừng ở số hóa quy trình, mà đang chuyển sang tái định hình toàn diện mô hình kinh doanh, năng lực quản trị và văn hóa tổ chức để thích ứng với kỷ nguyên ngân hàng thông minh.