AI thay nghề dịch thuật, hơn 100 trường đại học Trung Quốc 'khai tử' ngành Ngoại ngữ

Từng là lựa chọn “đinh” suốt hàng thập kỷ với quan niệm quen thuộc “giỏi ngoại ngữ, đi khắp thế giới”, các ngành ngôn ngữ tại Trung Quốc lại đang đánh mất vị thế chỉ trong vài năm.

Một làn sóng cắt giảm quy mô đào tạo diễn ra trên diện rộng, kéo theo những biến động sâu sắc đối với sinh viên và thị trường lao động.

Theo các báo cáo giáo dục cập nhật đến đầu năm 2026, ngoại ngữ không còn nằm trong nhóm ngành được ưu tiên khi tuyển sinh đại học. Giai đoạn 2018 - 2022 ghi nhận 109 trường đại học đã loại bỏ các chuyên ngành liên quan đến ngoại ngữ. Trong đó, tiếng Nhật và tiếng Anh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với lần lượt 26 và 21 trường ngừng tuyển sinh.

Đáng chú ý, xu hướng này không chỉ diễn ra ở các trường tầm trung mà còn lan tới những trường thuộc dự án “Song nhất lưu” - chương trình phát triển đại học trọng điểm quốc gia.

Nhiều trường danh tiếng như Đại học Khoa học Kỹ thuật Trung Hoa hay Đại học Đông Nam liên tiếp dừng đào tạo các ngành ngôn ngữ và biên - phiên dịch ở cả bậc cử nhân lẫn sau đại học.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự sa sút rõ rệt của cơ hội việc làm. Năm 2023, tỷ lệ sinh viên ngoại ngữ tìm được hướng đi nghề nghiệp chỉ đạt 84,5% - thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung.

Không chỉ vậy, mức thu nhập trung bình khoảng 5.695 NDT/tháng (xấp xỉ 21,8 triệu đồng) cũng kém cạnh so với các ngành kỹ thuật, thậm chí chưa bằng thu nhập bình quân của khối cử nhân nói chung.

Một thực tế đáng lo ngại khác là chưa tới 52% sinh viên làm đúng chuyên môn, phản ánh tình trạng lệch pha cung - cầu kéo dài. Khi thị trường không còn “khát” nhân lực ngôn ngữ thuần túy, việc đào tạo ồ ạt trước đây đang bộc lộ những hệ lụy rõ nét.

Theo giới quan sát, sự thay đổi này gắn chặt với chuyển dịch cấu trúc kinh tế và bước tiến của công nghệ. Trong bối cảnh AI phát triển mạnh, các hệ thống dịch thuật đã đạt độ chính xác cao gần bằng con người đối với văn bản phổ thông và giao tiếp cơ bản.

Khi chi phí dịch gần như bằng 0, vai trò của phiên dịch viên theo kiểu “chuyển ngữ đơn thuần” dần bị thu hẹp.

Song song đó, doanh nghiệp ngày càng ưu tiên những nhân sự “lai ghép” - vừa giỏi ngoại ngữ, vừa có chuyên môn trong các lĩnh vực như công nghệ, tài chính, pháp lý hay kỹ thuật.

Trong khi đó, nhiều chương trình đào tạo trước đây được mở ra với chi phí thấp, dẫn tới mở rộng nhanh nhưng chất lượng không theo kịp, khiến thị trường dư thừa nhân lực.

Trước áp lực này, các cơ sở đào tạo bắt đầu chuyển hướng. Những trường hàng đầu như Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh hay Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh đang thúc đẩy mô hình “Ngoại ngữ + X” - tích hợp ngôn ngữ với các lĩnh vực chuyên môn khác.

Ngoại ngữ giờ đây không còn là một ngành độc lập, mà trở thành công cụ hỗ trợ cho các ngành khoa học và kinh tế.

Những chương trình kết hợp như Tiếng Pháp + Luật, Tiếng Ả Rập + Kỹ thuật dầu khí, hay Tiếng Đức + Khoa học gỗ đang dần trở thành hướng đi mới.

Thậm chí, Đại học Ngoại ngữ số 2 Bắc Kinh đã thành lập Viện Khoa học Ngôn ngữ và AI, đào tạo sinh viên có khả năng lập trình, hiểu thuật toán và tư duy dữ liệu - qua đó tham gia vào khâu kiểm soát, hiệu đính sản phẩm của AI thay vì bị thay thế.

Ở góc độ người học, lời khuyên không còn là “né tránh” công nghệ, mà là tận dụng nó. AI có thể xử lý câu chữ, nhưng vẫn gặp hạn chế trong việc truyền tải sắc thái văn hóa, ngoại giao hay các tầng nghĩa ẩn. Điều này đặt ra yêu cầu mới: sinh viên ngoại ngữ phải vượt lên vai trò dịch thuật cơ học để trở thành cầu nối văn hóa.

Ông Ngô Kiến Thiết, Viện trưởng Viện Khoa học Ngôn ngữ và AI (Đại học Ngoại ngữ số 2 Bắc Kinh), từng nhận định: “Ngoại ngữ không chỉ là công cụ, mà còn là cách tái cấu trúc tư duy để hiểu thế giới theo một lăng kính khác”.