Bà Lê Hồng Thủy Tiên: Nếu chỉ 'đếm khách', du lịch Việt sẽ mãi thua Thái Lan

Phát biểu tại hội thảo “Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng” do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 22/5, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành điểm đến mua sắm của khu vực, nhưng muốn làm được điều đó cần thay đổi tư duy phát triển du lịch, chuyển từ “đếm lượt khách” sang đo lường khả năng chi tiêu và giữ dòng tiền của du khách ở lại trong nước.

Theo bà Tiên, năm 2025 Việt Nam dự kiến đón khoảng 21,2 triệu lượt khách quốc tế, vượt cả thời điểm trước đại dịch Covid-19. Tổng doanh thu du lịch cũng được dự báo vượt mốc 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, cơ cấu chi tiêu cho thấy phần lớn du khách hiện vẫn chủ yếu chi cho lưu trú, ăn uống và đi lại, trong khi doanh thu từ mua sắm còn khá khiêm tốn.

“Vấn đề không phải khách quốc tế không muốn tiêu tiền, mà là chúng ta chưa tạo đủ lý do để họ chi tiêu tại Việt Nam”, bà Tiên nhấn mạnh.

Lãnh đạo IPPG dẫn chứng mô hình của TP Đông Hưng (Trung Quốc), nơi năm 2024 đón gần 16 triệu lượt khách với tổng doanh thu du lịch khoảng 2,12 tỷ USD, chủ yếu đến từ hoạt động bán lẻ, mua sắm xuyên biên giới và thương mại. Đáng chú ý, trong khoảng 8 triệu lượt khách qua Đông Hưng, người Việt chiếm khoảng 30%, phần lớn sang để mua sắm và giao thương.

Bà Tiên cũng nhắc đến mô hình Hải Nam của Trung Quốc. Từ năm 2011, Trung Quốc cho phép khách du lịch mua hàng miễn thuế khi rời Hải Nam về đất liền với hạn mức khoảng 14.000 USD/người/năm. Sau 15 năm triển khai, doanh thu miễn thuế tại Hải Nam đã đạt khoảng 41,7 tỷ USD.

“Trung Quốc thiết kế chính sách để giữ dòng chi tiêu của công dân mình ở lại trong nước. Người Trung Quốc vốn nổi tiếng đi khắp thế giới mua sắm nhưng khi có cơ chế phù hợp, họ lại quay về Hải Nam để tiêu tiền”, bà Tiên phân tích.

Theo bà, đây là bài học rất đáng suy nghĩ với Việt Nam. Dẫn số liệu của Tổng cục Thống kê, bà cho biết năm 2024 khách quốc tế chi tại Việt Nam khoảng 12,19 tỷ USD, trong khi người Việt chi ở nước ngoài tới 12,57 tỷ USD, khiến Việt Nam nhập siêu du lịch gần 400 triệu USD.

“Không phải toàn bộ số tiền đó là chi cho mua sắm vì còn có du học, chữa bệnh hay công tác. Nhưng rõ ràng một phần rất lớn đang được người Việt chi tại Bangkok, Singapore, Seoul hay Tokyo. Nếu chỉ đếm số khách đến mà không đo họ chi bao nhiêu, chi vào đâu và người Việt mang bao nhiêu tiền ra nước ngoài thì kích cầu mãi cũng chỉ là con số đẹp trên giấy”, bà Tiên nói.

Từ thực tế này, IPPG đề xuất hàng loạt giải pháp nhằm biến Việt Nam thành trung tâm mua sắm mới của khu vực. Trong đó, đáng chú ý nhất là đề xuất phát triển outlet quy mô quốc gia để giữ dòng chi tiêu của khách quốc tế và tạo thêm đầu ra cho hàng Việt Nam chất lượng cao.

Theo bà Tiên, outlet không đơn thuần là nơi bán hàng giảm giá hay hàng tồn kho, mà có thể trở thành mô hình bán lẻ quy mô lớn, nơi hàng Việt được đặt cạnh các thương hiệu xa xỉ quốc tế trong một không gian mua sắm chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, để mô hình này phát triển, cần có quỹ đất sạch và cơ chế ưu đãi phù hợp vì outlet có đặc thù lợi nhuận thấp, giảm giá quanh năm và thời gian thu hồi vốn dài. Nếu áp dụng cơ chế đấu giá đất như bất động sản thương mại thông thường, rất khó thu hút nhà đầu tư.

“Outlet chưa kịp ra đời đã vướng pháp lý nếu vẫn khống chế mức khuyến mãi tối đa 50%. Đây là mô hình cần cơ chế riêng”, bà Tiên kiến nghị.

Ngoài outlet, IPPG cũng đề xuất nâng cấp mạnh hệ thống hoàn thuế VAT cho khách quốc tế theo hướng số hóa toàn bộ quy trình, kết nối doanh nghiệp – cơ quan thuế – hải quan trên nền tảng hóa đơn điện tử để tăng tính thuận tiện và cạnh tranh với Thái Lan, Hàn Quốc hay Nhật Bản.

Bà Tiên đồng thời cho rằng Việt Nam cần quy hoạch lại hệ thống bán lẻ tại các điểm du lịch trọng điểm. Hiện nhiều điểm du lịch vẫn phát triển tự phát, hàng hóa trùng lặp, chất lượng thiếu đồng đều và chưa tạo được trải nghiệm mua sắm hấp dẫn cho du khách.

“Việt Nam có rất nhiều sản phẩm tốt, có bản sắc và được khách quốc tế yêu thích, nhưng chúng ta chưa đưa được vào hệ thống bán lẻ bài bản”, bà nói.

Một giải pháp khác được IPPG nhấn mạnh là nâng tầm thương hiệu Việt, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo bà Tiên, nếu muốn biến Việt Nam thành điểm đến mua sắm, cần có nhiều sản phẩm mang bản sắc riêng để du khách mua về như một trải nghiệm văn hóa.

IPPG hiện đã phối hợp với UN Women và VCCI hỗ trợ đưa sản phẩm của các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ vào hệ thống bán lẻ miễn thuế. Tuy nhiên, quy mô còn hạn chế và cần được nâng lên thành chương trình cấp quốc gia.

“Doanh nghiệp Việt không thiếu chất lượng, điều họ thiếu là một cây cầu để bước ra thế giới”, bà Tiên nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, bà cũng đề xuất xây dựng các tổ hợp thương mại – du lịch – giải trí quy mô quốc gia tại các đô thị lớn theo mô hình tương tự Iconsiam của Thái Lan, nơi các thương hiệu quốc tế cùng tồn tại với không gian văn hóa bản địa.

Theo bà Tiên, Việt Nam với 34 tỉnh thành, mỗi địa phương đều có câu chuyện văn hóa riêng, hoàn toàn có thể tạo nên những mô hình mua sắm – du lịch mang đậm bản sắc Việt Nam.

Đáng chú ý, IPPG kiến nghị cần định danh “thương mại du lịch” là một hình thức xuất khẩu tại chỗ. Bởi khi khách quốc tế đến Việt Nam và mua hàng Việt ngay trong nước, giá trị gia tăng sẽ được giữ lại toàn bộ cho nền kinh tế mà không phát sinh chi phí logistics, trung gian hay rủi ro tỷ giá.

“Chúng ta cần coi đây là một phần trong chiến lược xuất khẩu quốc gia. Mỗi phần trăm chi tiêu mua sắm được giữ lại có thể tương đương hàng tỷ USD đóng góp cho nền kinh tế”, bà Tiên khẳng định.