Bà Nguyễn Thị Cúc cảnh báo điều khiến nhiều hộ kinh doanh bị ‘đội’ thuế

Tại tọa đàm “Hộ kinh doanh hỏi – Cục Thuế trả lời”, câu chuyện của một hộ kinh doanh quần áo có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm đã phản ánh đúng băn khoăn của rất nhiều hộ kinh doanh hiện nay: Khi chuyển sang nộp thuế theo phương pháp kê khai, những khoản chi phí nào được tính hợp lệ để trừ khi tính thuế, và cần lưu ý gì để không bị truy thu, không bị tính thuế cao hơn thực tế?

Trả lời vấn đề này, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), cho biết, khi hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm thì sẽ chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập thực tế. Cách tính khi đó là lấy doanh thu trừ chi phí hợp lệ, phần chênh lệch còn lại là thu nhập tính thuế, sau đó áp dụng thuế suất 15% trên thu nhập, chứ không phải 15% trên doanh thu như nhiều người đang hiểu nhầm.

Theo bà Cúc, về nguyên tắc, tất cả các khoản chi phí phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh đều có thể được tính vào chi phí hợp lệ, bao gồm: Giá vốn hàng hóa mua vào để bán ra, chi phí thuê cửa hàng, kho bãi, chi phí kệ hàng, vật tư, bao bì, điện nước, chi phí thuê nhân công, trả lương người bán hàng, chi phí khấu hao tài sản cố định như máy móc, thiết bị, kệ, tủ, hệ thống bán hàng…

Tuy nhiên, không phải cứ có chi là được tính vào chi phí. Để được tính là chi phí hợp lệ, các khoản chi này phải đáp ứng 3 điều kiện bắt buộc.

Thứ nhất, chi phí phải liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Những khoản chi tiêu cá nhân, chi không phục vụ việc kinh doanh sẽ không được tính vào chi phí hợp lệ.

Thứ hai, phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Ví dụ, hàng hóa mua vào phải có hóa đơn đầu vào. Nếu mua hàng của người dân như nông, lâm, thủy sản thì phải có bảng kê mua hàng theo quy định. Nếu không có hóa đơn, chứng từ thì khoản chi đó có thể bị cơ quan thuế loại khỏi chi phí.

Thứ ba, với các khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên thì bắt buộc phải thanh toán không dùng tiền mặt. Tức là phải chuyển khoản, thanh toán qua ngân hàng hoặc hình thức thanh toán không tiền mặt khác theo quy định. Nếu chi bằng tiền mặt cho hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên thì khoản chi đó sẽ không được tính vào chi phí hợp lệ, dù có hóa đơn đầy đủ.

Đáng chú ý, theo bà Cúc, quy định thanh toán không dùng tiền mặt với khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên hiện nay áp dụng cho hầu hết hàng hóa, kể cả một số trường hợp mua nông, lâm, thủy sản – điều mà trước đây nhiều hộ kinh doanh chưa bị ràng buộc chặt nên dễ nhầm lẫn.

Bà Cúc cho biết, thực tế hiện nay có rất nhiều hộ kinh doanh rơi vào tình huống lãi thực tế không cao nhưng số thuế phải nộp lại lớn, nguyên nhân không phải vì thuế suất cao mà vì chi phí bị loại do không có hóa đơn hoặc thanh toán tiền mặt.

Ví dụ, một hộ kinh doanh có doanh thu 3 tỷ đồng, giá vốn thực tế 2,5 tỷ đồng, chi phí khác 300 triệu đồng, lãi thực tế chỉ khoảng 200 triệu đồng. Nhưng nếu trong số 2,5 tỷ tiền hàng mua vào mà không có hóa đơn đầy đủ, hoặc nhiều khoản chi trên 5 triệu đồng thanh toán tiền mặt, cơ quan thuế có thể loại một phần chi phí. Khi đó, chi phí được chấp nhận giảm xuống, thu nhập tính thuế tăng lên, và số thuế phải nộp sẽ cao hơn rất nhiều so với lợi nhuận thực tế.

“Có những trường hợp người kinh doanh nói rằng lãi rất ít nhưng vẫn phải nộp thuế nhiều, nguyên nhân là do chi phí không có hóa đơn chứng từ hợp lệ nên bị loại ra. Khi chi phí bị loại thì thu nhập tính thuế tăng lên và số thuế phải nộp tăng theo”, bà Cúc phân tích.

Từ thực tế này, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam khuyến nghị các hộ kinh doanh khi đã chuyển sang phương pháp kê khai theo thu nhập thực tế thì phải thay đổi thói quen kinh doanh, đặc biệt là thói quen mua bán tiền mặt, không lấy hóa đơn.

Theo đó, hộ kinh doanh cần lưu ý: Mua hàng phải yêu cầu hóa đơn đầy đủ, thuê nhân công nên có hợp đồng, bảng lương, chứng từ chi trả, các khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên phải chuyển khoản, lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ chi phí, theo dõi doanh thu – chi phí rõ ràng để xác định đúng thu nhập

“Nếu không có hóa đơn, chứng từ thì chi phí sẽ bị loại. Khi chi phí bị loại thì thu nhập tính thuế tăng lên và vô hình trung hộ kinh doanh sẽ bị ‘đội’ thuế, nộp thuế nhiều hơn so với thu nhập thực tế của mình”, bà Cúc nhấn mạnh.