Bà Nguyễn Thị Cúc: Hộ kinh doanh ở Hưng Yên doanh thu 80 tỷ nhưng chỉ khai 3 tỷ, muốn khai thật lại sợ bị truy thu

Tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại

Tại hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững” chiều 12/3, bà Nguyễn Thị Cúc – Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), đã đưa ra một ví dụ gây chú ý: có hộ kinh doanh tại Hưng Yên thừa nhận doanh thu thực tế lên tới 80 tỷ đồng, nhưng hiện chỉ khai thuế khoảng 3 tỷ đồng.

Điều đáng nói, theo bà Cúc, hiện nay nhiều hộ muốn kê khai đúng doanh thu, thậm chí nâng lên 100 tỷ đồng, nhưng lại lo sợ bị truy thu thuế 5–7 năm trước, nên không dám khai thật.

“Nếu nỗi sợ này tồn tại, họ chỉ dám nâng doanh thu lên 7–10 tỷ đồng, chứ không dám khai đúng. Khi đó, tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại”, bà Cúc nhận định.

Theo bà Cúc, một trong những lo lắng lớn nhất của hộ kinh doanh hiện nay là khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai, số thuế phải nộp sẽ tăng. Tuy nhiên, thực tế chính sách thuế không thay đổi.

Nếu nộp thuế theo phương pháp doanh thu nhân với tỷ lệ, mức thuế suất vẫn giữ nguyên như trước. Trong trường hợp nộp theo thu nhập tính thuế, cách tính cũng tương tự như doanh nghiệp đang áp dụng, không cao hơn.

Thậm chí, nhiều trường hợp nghĩa vụ thuế còn giảm nhờ nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng/năm.

Bà Cúc dẫn ví dụ: trước đây, cá nhân cho thuê nhà có doanh thu 500 triệu đồng/năm phải nộp khoảng 50 triệu đồng tiền thuế. Tuy nhiên theo quy định mới, mức doanh thu này không phải nộp thuế.

“Đây là thay đổi theo hướng giảm gánh nặng thuế, chứ không phải tăng”, bà nhấn mạnh.

Trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tù tới 7 năm

Một khó khăn khác là mô hình kinh doanh của nhiều hộ hiện nay ngày càng đa dạng. Có trường hợp vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Một số người còn livestream bán hàng hoặc nhận hoa hồng tiếp thị.

Nếu người livestream đã đăng ký kinh doanh, mức thuế khoảng 7%. Nhưng nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoa hồng có thể bị tính theo thuế thu nhập cá nhân từ 5–35%, tùy mức thu nhập. Sự chênh lệch này khiến nhiều người lo lắng và lúng túng khi thực hiện nghĩa vụ thuế.

Ngoài ra, quy định xuất hóa đơn đúng thời điểm cũng gây nhiều băn khoăn. Có sàn thương mại điện tử khấu trừ thuế nhưng không nhận hóa đơn, trong khi người bán vẫn phải xuất hóa đơn, dẫn đến nguy cơ chậm thời điểm lập hóa đơn.

Bà Cúc cũng cảnh báo về những rủi ro pháp lý lớn liên quan đến hành vi trốn thuế. Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), tại Điều 200, hành vi trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tù tới 7 năm, ngoài các khoản phạt tiền.

Bên cạnh đó, theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP, cá nhân nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên còn có thể bị cấm xuất cảnh.

Trong khi đó, với cơ chế thuế khoán, nếu doanh thu thực tế tăng trên 50% so với mức khoán mà không điều chỉnh kịp thời, hộ kinh doanh cũng có thể bị xem là trốn thuế.

Theo Chủ tịch VTCA, trong giai đoạn chuyển đổi, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn. Đối với những trường hợp không buôn lậu, không sản xuất hàng giả, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, nên khuyến khích họ kê khai trung thực từ thời điểm hiện tại, đồng thời chấp nhận bỏ qua một số sai sót trong quá khứ để tạo “điểm dừng”.

Điều này sẽ giúp khuyến khích người dân tự giác tuân thủ, thay vì tiếp tục tìm cách giấu doanh thu. Bên cạnh đó, bà Cúc đề xuất cần có hướng dẫn thống nhất giữa cơ quan thuế, quản lý thị trường và cơ quan điều tra, có thể dưới dạng thông tư liên bộ, để làm rõ trường hợp nào được miễn truy thu và trường hợp nào phải xử lý.