Bắc Ninh và tham vọng ‘thủ phủ’ bán dẫn toàn cầu: Cách một địa phương 'may đo' chính sách đón đại bàng

"Luật chơi" mới từ thuế tối thiểu toàn cầu

Vượt qua những biến động toàn cầu, dòng vốn FDI chảy vào Việt Nam quý I/2026 đã ghi nhận con số kỷ lục 15,2 tỷ USD, tăng gần 43% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, vốn thực hiện đạt 5,41 tỷ USD, xác lập cột mốc cao nhất trong 5 năm qua.

Điểm nhấn quan trọng nhất không chỉ nằm ở con số, mà ở vị thế của nhà đầu tư. Việc hơn 120 đại diện từ 52 tập đoàn hàng đầu Hoa Kỳ đến thăm và làm việc tại Việt Nam ngay sau khi chúng ta kiện toàn bộ máy nhà nước là một tín hiệu chính trị - kinh tế cực kỳ mạnh mẽ. Việt Nam không còn là một lựa chọn thử nghiệm mà đã trở thành điểm đến ưu tiên số một trong khu vực ASEAN.

TS Trần Toàn Thắng - Trưởng ban Quốc tế và Chính sách hội nhập tại Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính (Bộ Tài chính) nhận định, giai đoạn 2024-2026 đánh dấu sự thay đổi căn bản về chất lượng dòng vốn. Khi Việt Nam áp dụng mức thuế tối thiểu toàn cầu 15% theo quy định của OECD, "vũ khí" ưu đãi thuế 10% trước đây dành cho các dự án lớn đã không còn là lợi thế độc tôn.

"Chúng ta đang chuyển từ trọng tâm ưu đãi thuế sang các chính sách ưu đãi dựa trên kết quả và hỗ trợ sau đầu tư. Đây là cuộc chơi của sự chọn lọc", Tiến sĩ Thắng nhấn mạnh.

Bắc Ninh: Hình mẫu "may đo" hạ tầng cho ngành bán dẫn

Tại các "thủ phủ công nghiệp" như Bắc Ninh, khái niệm hạ tầng đang được định nghĩa lại. Với 5,2 tỷ USD vốn FDI chỉ trong 3 tháng đầu năm, tỉnh này đang cấp rút chuẩn bị cho những tiêu chuẩn "siêu thực".

Ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, nhấn mạnh rằng hạ tầng cho ngành chip phải là một hệ thống "không sai số". Trong công nghệ đúc chip, các dây chuyền hoạt động với độ chính xác nano, do đó, chỉ cần một sự cố nháy điện (voltage dip) tính bằng mili giây, toàn bộ lô hàng trị giá hàng chục triệu USD sẽ trở thành phế phẩm và máy móc có thể mất hàng tuần để tái khởi động.

“Bắc Ninh không chỉ cam kết ưu tiên nguồn điện mà còn đang hướng tới xây dựng các lưới điện thông minh với cơ chế dự phòng đa tầng và các trạm biến áp kỹ thuật số có khả năng phản ứng tức thời, đảm bảo các nhà máy bán dẫn là những "nhà máy không bao giờ chết", ông Thịnh cho hay.

Cuộc đua thu hút FDI thế hệ mới không còn nằm ở việc "bán đất sạch". Các khu công nghiệp (KCN) mới tại Bắc Ninh đang được quy hoạch như một cơ thể sống thông minh: tích hợp sẵn cáp quang tốc độ cao và các trung tâm dữ liệu tại chỗ để phục vụ việc phân tích dữ liệu lớn và vận hành các thuật toán AI trong sản xuất tự động hóa.

Để giúp các nhà đầu tư vượt qua các rào cản về thuế carbon (CBAM) của EU hay các yêu cầu ESG khắt khe từ Hoa Kỳ, Bắc Ninh đang đẩy mạnh việc "xanh hóa" KCN. Điều này bao gồm việc lắp đặt điện áp mái, hệ thống tái sử dụng nước thải tuần hoàn và các chứng chỉ năng lượng tái tạo giúp sản phẩm "Made in Bac Ninh" có ưu thế cạnh tranh tuyệt đối khi xuất khẩu.

3 trụ cột để "đại bàng" dừng chân bền vững

Để nâng cao chất lượng FDI, TS Trần Toàn Thắng chỉ rõ 3 trụ cột cải cách cấp bách:

-Nhân lực kỹ thuật cao: Đã đến lúc chấm dứt tư duy dùng nhân công giá rẻ để mời gọi đầu tư. Cuộc cạnh tranh hiện nay là cuộc đua về lao động có tay nghề cao và khả năng làm chủ công nghệ nguồn.

-Hạ tầng số và Năng lượng: Ngoài cầu cảng, đường cao tốc, FDI chất lượng cao cần hạ tầng dữ liệu xuyên biên giới và nguồn cung năng lượng tái tạo ổn định.

-Thể chế linh hoạt: Pháp luật cần đi trước một bước để thích ứng với các mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới, tránh tạo ra những "rào cản vô hình" làm nản lòng nhà đầu tư.

Dù dòng vốn FDI chảy mạnh, một thực tế "phũ phàng" vẫn tồn tại: Tỷ lệ cung ứng của doanh nghiệp thuần Việt trong chuỗi giá trị của Nhật Bản (theo Jetro) chỉ chiếm 15,7%.

Tại sao chúng ta vẫn đứng ngoài cuộc chơi? Nguyên nhân khách quan đến từ việc Việt Nam nằm sát một nguồn cung ứng khổng lồ, giá rẻ từ lân bang. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan là năng lực liên kết của doanh nghiệp nội địa còn yếu.

Để giải quyết, ông Thắng cho rằng cần có một chương trình nghị sự riêng để phát triển các doanh nghiệp lớn trong nước. Chỉ khi có những "con sếu đầu đàn" nội địa đủ mạnh, chúng ta mới có thể tạo ra mối liên kết cộng sinh với khối FDI, thay vì chỉ dừng lại ở việc cho thuê đất và gia công thô.