Bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai chỉ cách nhận diện sớm đột quỵ não trong dịp Tết Nguyên đán

Tết Nguyên đán là giai đoạn có nhiều thay đổi về nhịp sinh học, chế độ dinh dưỡng và các yếu tố môi trường. Đối với nhóm người bệnh có tiền sử đột quỵ hoặc mang các yếu tố nguy cơ nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ…, đây là thời điểm tiềm ẩn nguy cơ cao tái phát các biến cố mạch máu não.

Nhằm giúp người dân và người bệnh chủ động phòng ngừa, BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, đã đưa ra những hướng dẫn chuyên môn quan trọng để đảm bảo một kỳ nghỉ Tết Bính Ngọ an toàn.

Tuân thủ điều trị và kiểm soát các yếu tố nguy cơ

Theo BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, sự xáo trộn trong ăn uống và sinh hoạt ngày Tết là nguyên nhân trực tiếp làm mất ổn định huyết áp. Tăng huyết áp được xác định là yếu tố nguy cơ độc lập và quan trọng nhất dẫn đến đột quỵ, bao gồm cả trường hợp tái phát và mắc mới. Trong dịp Tết, hai tác nhân phổ biến gây mất kiểm soát huyết áp là dư thừa natri và việc sử dụng rượu bia, chất kích thích.

Các thực phẩm truyền thống như thịt muối, dưa muối, giò chả, bánh chưng có hàm lượng natri cao, dễ gây giữ nước trong lòng mạch, làm tăng áp lực lên thành mạch đã tổn thương. Trong khi đó, rượu bia và các chất kích thích có thể hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, co mạch ngoại biên và gây ra những cơn tăng huyết áp kịch phát.

Một sai lầm thường gặp là tâm lý kiêng dùng thuốc trong những ngày đầu năm hoặc quên liều do lịch sinh hoạt thay đổi. Bác sĩ khuyến cáo người bệnh cần duy trì việc dùng thuốc đều đặn hằng ngày để kiểm soát huyết áp mục tiêu dưới 130/80 mmHg. Đặc biệt, với các bệnh nhân đang sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc thuốc kháng đông nhằm dự phòng nhồi máu não, việc uống rượu bia có thể làm thay đổi chuyển hóa thuốc tại gan, làm tăng nguy cơ chảy máu, trong khi quên liều lại dễ dẫn đến hình thành huyết khối gây tắc mạch não cấp.

Vì vậy, người bệnh tuyệt đối không tự ý ngắt quãng hoặc bỏ thuốc, nhất là thuốc hạ áp, thuốc kháng kết tập tiểu cầu và thuốc kháng đông, khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Thích nghi với thời tiết và nhịp sinh học ngày Tết

Tháng Giêng thường trùng với các đợt không khí lạnh tăng cường. Nhiệt độ thấp khiến mạch máu co lại để giữ nhiệt, làm tăng sức cản ngoại biên và huyết áp. Người bệnh cần tránh thay đổi môi trường nhiệt độ đột ngột, đặc biệt vào buổi sáng sớm nên ngồi nghỉ vài phút trên giường trước khi đứng dậy để cơ thể kịp thích nghi.

Bên cạnh đó, việc thức khuya, ngủ không đủ giấc trong những ngày Tết có thể làm gia tăng stress oxy hóa, gây mất ổn định các mảng xơ vữa động mạch và tạo điều kiện hình thành cục máu đông.

Nhận diện sớm đột quỵ theo quy tắc F.A.S.T

Đột quỵ não thường không báo trước bằng những cơn đau dữ dội mà biểu hiện qua các khiếm khuyết thần kinh xuất hiện đột ngột. Quy tắc F.A.S.T là “chìa khóa” giúp nhận diện nhanh:

F (Face - Khuôn mặt): Miệng lệch, nhân trung không cân đối khi cười hoặc nói.

A (Arm - Tay): Yếu hoặc liệt vận động một bên cơ thể. Kiểm tra bằng cách yêu cầu bệnh nhân giơ thẳng hai tay ra phía trước; nếu một bên rơi xuống hoặc không thể nâng lên, đây là dấu hiệu cảnh báo.

S (Speech - Ngôn ngữ): Nói ngọng, líu lưỡi hoặc đột ngột không hiểu lời người khác.

T (Time - Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần coi đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp.

Xử trí ban đầu và vai trò của “thời gian vàng”

Trong cấp cứu đột quỵ, nguyên tắc “thời gian là não” được đặt lên hàng đầu, bởi mỗi phút trôi qua có thể khiến hàng triệu tế bào thần kinh bị tổn thương. Khi nghi ngờ đột quỵ, cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, đầu cao khoảng 30 độ, nới lỏng quần áo, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và nhanh chóng gọi cấp cứu để đưa đến cơ sở y tế gần nhất.

BSCKII Nguyễn Tiến Dũng lưu ý không tự ý cho người bệnh ăn uống hay sử dụng thuốc, kể cả thuốc hạ áp hoặc các biện pháp truyền miệng dân gian, vì có thể làm tăng nguy cơ sặc và làm mất cơ hội điều trị đặc hiệu. Nếu bệnh nhân được đưa đến bệnh viện trong “cửa sổ vàng” trước 4,5 giờ, khả năng hồi phục và hạn chế di chứng sẽ cao hơn đáng kể.

Nguyên tắc “3 không” cho người bệnh nguy cơ cao

Theo khuyến cáo của chuyên gia, người bệnh cần ghi nhớ 3 nguyên tắc quan trọng trong dịp Tết gồm không ngắt quãng điều trị, không lạm dụng rượu bia và chất kích thích, đồng thời không chủ quan với thời tiết lạnh.

Việc giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng đầu và cổ, cùng sự tuân thủ điều trị nghiêm túc sẽ góp phần quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ, giúp người bệnh đón Tết an toàn và trọn vẹn.