Bán chịu, chưa thu được tiền có phải nộp thuế? Cục Thuế chỉ ra sai lầm 90% hộ kinh doanh mắc phải

Tại Hội thảo “Cầm tay chỉ việc – Giúp hộ kinh doanh ghi chép sổ sách, kê khai, nộp thuế thành công”, bà Nguyễn Thu Trà – Trưởng ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế (Cục Thuế), đã chỉ ra một nhầm lẫn phổ biến mà tới gần 90% hộ kinh doanh đang gặp phải: Chưa thu được tiền thì chưa cần ghi nhận doanh thu.

Theo bà Trà, đây là quan điểm sai.

“Một điểm rất hay nhầm lẫn là chưa thu tiền được nhưng chúng ta vẫn phải ghi nhận doanh thu. Nếu bán chịu hay bán nợ khách chưa trả hết thì vẫn phải tính vào doanh thu,” bà nhấn mạnh.

Điều này đồng nghĩa, nghĩa vụ kê khai thuế không phụ thuộc vào việc đã thu được tiền hay chưa, mà phụ thuộc vào việc hàng hóa, dịch vụ đã phát sinh giao dịch bán ra.

Theo đại diện Cục Thuế, sau khi ghi nhận đầy đủ doanh thu, hộ kinh doanh cần kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chứng từ đầu vào, đầu ra. Ba nhóm tài liệu quan trọng phải quản lý đầy đủ gồm: Hóa đơn, chứng từ đầu vào; hóa đơn, chứng từ đầu ra; dữ liệu, thông tin bán hàng.

Việc kiểm soát này không chỉ phục vụ kê khai thuế, mà còn là cơ sở bảo vệ chính hộ kinh doanh khi có thanh tra, kiểm tra.

“Làm đúng, ghi đầy đủ thì không lo vi phạm hay bị truy thu. Nhưng nếu ghi thiếu, đặc biệt thiếu doanh thu vì nghĩ chưa thu tiền thì chưa tính, sẽ tiềm ẩn rủi ro,” bà Trà lưu ý.

Trong bối cảnh hộ kinh doanh đang chuyển mạnh sang phương pháp kê khai, việc thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ đầy đủ theo quy định là yêu cầu bắt buộc, không còn là lựa chọn.

Phân loại 4 nhóm hộ kinh doanh theo doanh thu thực tế

Một nội dung quan trọng khác được bà Trà nhấn mạnh là việc xác định nghĩa vụ thuế phải dựa hoàn toàn vào doanh thu thực tế trong năm, không dựa vào cảm tính hay quy mô bề ngoài.

Theo quy định hiện hành, căn cứ vào doanh thu, hộ kinh doanh được chia làm 4 nhóm:

Nhóm 1: Doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm

Nhóm này không phải nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Tuy nhiên, không có nghĩa là không cần ghi chép. Hộ kinh doanh vẫn phải theo dõi doanh thu, có sổ ghi chép theo mẫu đơn giản, kê khai 1 lần/năm với cơ quan thuế.

“Bán được bao nhiêu, ghi sổ bấy nhiêu; tiền mặt hay chuyển khoản đều phải rõ ràng, và nên làm ngay từ đầu năm,” bà Trà khuyến nghị.

Nhóm 2: Doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm

Đây là nhóm đã bắt đầu có quy mô trung bình và phải nộp thuế GTGT, nộp thuế TNCN, kê khai theo quý, thực hiện chế độ kế toán hộ kinh doanh. Thuế GTGT được tính theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu (doanh thu nhân với tỷ lệ theo ngành nghề).

Thuế TNCN có hai cách tính: Tính theo doanh thu: (Doanh thu – 500 triệu đồng) × tỷ lệ thuế theo ngành nghề; Tính theo lợi nhuận: (Doanh thu – chi phí) × thuế suất 15%

Cơ quan thuế khuyến khích hộ kinh doanh minh bạch chi phí đầu vào để có thể áp dụng cách tính theo lợi nhuận – vốn đòi hỏi ghi chép chặt chẽ hơn nhưng phản ánh sát thực tế hoạt động hơn.

Nhóm 3 và 4: Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm

Với các hộ kinh doanh quy mô lớn, yêu cầu quản lý tiệm cận doanh nghiệp nhỏ bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử, kê khai thường xuyên và thực hiện chế độ kế toán chặt chẽ. Thuế GTGT tiếp tục tính theo doanh thu nhân với tỷ lệ theo ngành nghề tương ứng.

Một điểm đáng chú ý khác được bà Trà nhấn mạnh là vai trò của hóa đơn đầu vào.

Theo quy định bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hàng hóa phải có nguồn gốc rõ ràng. Vì vậy, hóa đơn đầu vào không chỉ phục vụ việc tính thuế, mà còn là căn cứ chứng minh nguồn gốc hàng hóa – yếu tố bảo vệ chính hộ kinh doanh trong quá trình hoạt động.

Thông điệp xuyên suốt được đại diện Cục Thuế đưa ra là hình thành thói quen ghi chép trung thực, đầy đủ ngay từ đầu năm. Doanh thu phải ghi nhận theo thực tế phát sinh, không phụ thuộc đã thu tiền hay chưa. Tiền mặt hay chuyển khoản đều phải thể hiện rõ ràng. Ghi sổ bao nhiêu thì kê khai bấy nhiêu.

“Làm đúng ngay từ đầu thì không lo kiểm tra, không lo truy thu", bà Trà nhấn mạnh.