Bản đồ TP.HCM sắp thay đổi hoàn toàn khi hàng loạt xã lên phường: Sẽ ảnh hưởng đến người dân như thế nào?

UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch xây dựng đề án thành lập đơn vị hành chính đô thị trên địa bàn, cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương về sắp xếp đơn vị hành chính và phát triển đô thị trong giai đoạn mới.

Hiện thành phố có 168 đơn vị cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và 1 thị trấn. Tuy nhiên, theo kế hoạch, cơ cấu này sẽ có biến động đáng kể vào cuối năm 2026 khi nhiều xã được xem xét nâng cấp lên phường.

Thực tế, không ít xã đã vượt xa đặc trưng của khu vực nông thôn khi quy mô dân số tăng nhanh. Một số địa bàn ghi nhận dân số rất lớn như Bà Điểm hơn 200.000 người, Đông Thạnh gần 190.000 người, Bình Hưng hơn 183.000 người hay Vĩnh Lộc trên 167.000 người. Thậm chí, có xã có diện tích vượt 30 km². Quy mô này đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng, dịch vụ công và công tác quản lý dân cư nếu tiếp tục duy trì mô hình cấp xã.

Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi lên phường được xác định là yêu cầu tất yếu nhằm phù hợp với tốc độ đô thị hóa. Tuy nhiên, TP.HCM không triển khai theo hướng ồ ạt mà áp dụng hệ thống tiêu chí chặt chẽ, coi đây là một bước “chuẩn hóa đô thị”.

Cụ thể, đơn vị hành chính muốn lên phường phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về dân số tối thiểu 21.000 người, diện tích từ 5,5 km², tỷ lệ dân số đô thị từ 50% trở lên. Cùng với đó là các tiêu chí kinh tế – xã hội như cân đối thu chi ngân sách, tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ đạt từ 70%, lao động phi nông nghiệp chiếm tối thiểu 70%. Ngoài ra, thu nhập bình quân đầu người trong 3 năm gần nhất phải cao hơn mức trung bình toàn thành phố và tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn mặt bằng chung.

Quy trình nâng cấp được thực hiện qua 9 bước thẩm định, phê duyệt từ cơ sở đến Trung ương. Theo lộ trình, các xã tự đánh giá hiện trạng và báo cáo trước ngày 23/4/2026; sau đó Sở Nội vụ tham mưu UBND thành phố báo cáo cấp ủy, Ban Thường vụ Thành ủy trước ngày 8/5.

Khi có chủ trương, địa phương hoàn thiện đề án, lấy ý kiến cử tri, trình HĐND cấp xã thông qua và gửi hồ sơ trước ngày 20/5. Hồ sơ tiếp tục được thẩm định, trình HĐND TP.HCM, sau đó gửi Chính phủ và Bộ Nội vụ trước 15/6/2026.

Bộ Nội vụ thẩm định trong 30 ngày trước khi Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định. Quy trình nhiều tầng nấc cho thấy định hướng kiểm soát chặt chất lượng đô thị, thay vì chạy theo số lượng.

Việc hình thành các đơn vị hành chính đô thị mới phải bám sát quy hoạch đã được phê duyệt, hướng đến mô hình đô thị xanh, thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Sở Xây dựng cùng các đơn vị liên quan sẽ rà soát, đánh giá mức độ phát triển, đồng thời đề xuất lộ trình đầu tư hạ tầng đối với các khu vực chưa đạt chuẩn. Trong bối cảnh thông tin quy hoạch biến động, việc tiếp cận dữ liệu chính xác trở nên quan trọng nhằm hạn chế rủi ro trong quyết định đầu tư.

Hiện nay, danh sách 54 xã ở TP.HCM không chỉ thuộc khu vực cũ mà còn mở rộng sang các địa bàn sau sáp nhập hoặc liên kết như Long Hải, Hồ Tràm, Xuyên Mộc (Bà Rịa – Vũng Tàu), Bàu Bàng, Phú Giáo (Bình Dương) cùng các xã quen thuộc như Vĩnh Lộc, Bình Chánh, Bình Hưng, Đông Thạnh, Bà Điểm, Nhà Bè.

Sự chênh lệch về mức độ đô thị hóa giữa các khu vực cho thấy cơ hội phát triển không phân bổ đồng đều. Các địa bàn ven đô, giáp ranh nội thành, có hạ tầng và mật độ dân cư cao sẽ có lợi thế chuyển đổi nhanh. Ngược lại, những khu vực còn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp cần thêm thời gian để hoàn thiện các tiêu chí.

Mục tiêu nâng cấp xã lên phường được xác định phù hợp với chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Đây cũng là bước đi nhằm hoàn thiện bộ máy chính quyền địa phương, mở rộng phạm vi quản lý đô thị và nâng cao chất lượng quản trị theo hướng hiện đại.

Từ góc độ kinh tế - xã hội, quá trình này được kỳ vọng tạo động lực tích cực như thúc đẩy đầu tư hạ tầng, gia tăng dòng vốn và kích thích thị trường bất động sản.

Tuy nhiên, đi kèm là những áp lực về chi phí sinh hoạt, quy định xây dựng chặt chẽ hơn và kiểm soát quỹ đất. Việc chuyển đổi vì vậy không chỉ là thay đổi về mặt hành chính mà kéo theo sự điều chỉnh toàn diện trong cách vận hành của từng khu vực.