Bán hàng thu tiền chuyển khoản nhưng ghi nội dung 'trả nợ', 'tiền cà phê': Chuyên gia cảnh báo cách né thuế này không thể qua mặt được cơ quan quản lý

Kể từ khi cơ quan thuế triển khai quy định buộc hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng mỗi năm phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, thực tế đã xuất hiện không ít cách né tránh nghĩa vụ. Thay vì tuân thủ đầy đủ, một bộ phận người kinh doanh tìm mọi cách để “lách” quy định.

Thủ thuật thường gặp là không sử dụng tài khoản đứng tên hộ kinh doanh hay doanh nghiệp để nhận tiền bán hàng, mà chuyển sang dùng tài khoản cá nhân. Cùng với đó là việc cố tình không lập hóa đơn, hướng dẫn khách hàng ghi nội dung chuyển khoản sai bản chất giao dịch như “tiền mượn”, “trả nợ”, “tiền cà phê”… Thậm chí, có trường hợp dòng tiền còn được chuyển qua tài khoản của bên thứ ba không liên quan nhằm che giấu doanh thu thực tế.

Không chỉ dừng lại ở các doanh nghiệp truyền thống, làn sóng né thuế còn lan rộng sang nhóm các cá nhân có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL, TikToker). Nhiều trường hợp đã bị khởi tố khi để ngoài sổ sách hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng bằng cách yêu cầu khách hàng thanh toán tiền mặt hoặc chuyển khoản vào các tài khoản không đăng ký với cơ quan thuế.

Liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt, Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam lưu ý rằng: "Để đảm bảo tính minh bạch, pháp luật hiện hành quy định các giao dịch hàng hóa, dịch vụ có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên phải thực hiện chuyển khoản qua ngân hàng. Việc cố tình mượn tài khoản người khác hoặc ghi nội dung chuyển tiền là vay mượn để né tránh sự kiểm soát hiện nay đã không còn hiệu quả".

Bà Cúc cảnh báo rằng hiện nay cơ quan thuế đã ứng dụng rất tốt công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo vào công tác quản lý, do đó các hộ kinh doanh không nên lựa chọn phương án trốn thuế vì rủi ro pháp lý là rất cao.

Sở dĩ cơ quan chức năng có thể truy quét hiệu quả các hành vi lách luật là nhờ sự ứng dụng mạnh mẽ của công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI). Ngành thuế hiện đã có đầy đủ dữ liệu để đối chiếu chéo từ nhiều nguồn khác nhau, từ các sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán đến các công ty vận chuyển.

Vậy nên, dù có thanh toán giao dịch bằng chuyển khoản hay tiền mặt, nội dung hóa đơn điện tử ghi chung chung, không đúng thực tế hàng hóa, thì cũng không gian lận được thuế. Các chuyên gia cảnh báo rằng, trong kỷ nguyên dữ liệu lớn, rủi ro pháp lý cho hành vi trốn thuế là rất cao. Do đó, người nộp thuế cần tự giác kê khai trung thực, đầy đủ doanh thu và điều chỉnh kịp thời các sai sót để tránh những hậu quả đáng tiếc về sau.

Ngoài vấn đề trên, một băn khoăn phổ biến khác của nhiều hộ kinh doanh hiện nay là việc mua bán “không có hóa đơn” liệu có đồng nghĩa với hành vi trái luật hay không. Lý giải nỗi lo này của nhiều hộ kinh doanh, bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng cần nhìn nhận vấn đề này một cách tách bạch, tránh đánh đồng giữa khái niệm “vi phạm pháp luật” và “chưa đủ điều kiện hợp lệ”.

Theo bà Cúc, rủi ro pháp lý chỉ thực sự phát sinh khi doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh áp dụng phương pháp kê khai thuế mà vẫn hạch toán chi phí thiếu hóa đơn, chứng từ hợp pháp, đặc biệt trong quá trình xác định nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp. Khi đó, khoản chi không có hóa đơn sẽ không được chấp nhận và có thể dẫn đến vi phạm về thuế.

Tuy nhiên, pháp luật cũng có những ngoại lệ cụ thể. Với các giao dịch như mua bán nông, lâm, thủy sản hoặc mua hàng từ các hộ kinh doanh thuộc diện không bắt buộc phải lập hóa đơn, việc không có hóa đơn vẫn được chấp nhận nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Bà Cúc nhấn mạnh thêm, hóa đơn chỉ bị coi là “bất hợp pháp” khi thông tin trên đó không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc có dấu hiệu gian dối. Trong khi đó, việc không xuất hóa đơn trong các trường hợp được pháp luật cho phép không thể xem là hành vi vi phạm.