Bán vàng cho bạn vay tiền, lúc tăng giá lại đòi trả bằng vàng

Mỗi khi túng thiếu, nhiều người thường nghĩ đến việc đi vay tiền mặt hoặc vay vàng để giải quyết khó khăn trước mắt. Đây là một giải pháp quen thuộc nhưng cũng tiềm ẩn không ít vấn đề pháp lý. Trường hợp của Vương Minh và Đại Thành dưới đây là một ví dụ điển hình.

Theo đó, Vương Minh và Đại Thành là bạn thân nhiều năm. Năm 2022, do cần tiền, Đại Thành đã tìm đến vay Vương Minh. Thời điểm này, Vương Minh mang vàng đi bán, sau đó cho Đại Thành vay 250 nghìn nhân dân tệ tiền mặt (hơn 900 triệu đồng).

Đến năm 2024, tính cả tiền lãi, hai bên ký giấy vay nợ, xác nhận Đại Thành còn nợ Vương Minh 374 nghìn nhân dân tệ tiền mặt (khoảng 1,3 tỷ đồng).

Tuy nhiên, đến tháng 2/2025, Vương Minh bất ngờ đưa cho Đại Thành một giấy nợ mới, trong đó ghi rằng Đại Thành nợ Vương Minh 400 gram vàng. Điều này khiến Đại Thành ngỡ ngàng và không chấp nhận, dẫn đến việc hai bên đưa nhau ra tòa.

Tòa án sơ thẩm xác định đây là khoản vay tiền mặt, không phải vay vàng. Tuy nhiên, Vương Minh kháng cáo và cho rằng, vào thời điểm cho vay, ông đã bán vàng lấy tiền để cho Đại Thành vay tiền, nên bản chất khoản nợ phải được coi là nợ vàng. Theo lập luận này, do giá vàng tăng mạnh, 400 gram vàng hiện có giá khoảng 400 nghìn nhân dân tệ, vì vậy số nợ ban đầu phải được xác định là 400 gram vàng.

Trước lập luận trên, tòa án cho rằng, trong giấy vay nợ ký năm 2024, hai bên đã ghi rõ đây là khoản vay tiền mặt, hoàn toàn không đề cập đến việc vay vàng thỏi. Bên cạnh đó, tại thời điểm giao dịch, thứ mà Đại Thành thực tế nhận được là tiền, chứ không phải vàng.

Do đó, đến tháng 10/2025, Tòa án phúc thẩm đã bác đơn kháng cáo của Vương Minh, giữ nguyên phán quyết của tòa án cấp sơ thẩm.

Từ vụ việc trên, cơ quan chức năng khuyến cáo rằng, khi vay mượn liên quan đến vàng, có ba điểm quan trọng cần đặc biệt lưu ý:

Thứ nhất, “tên gọi phải phù hợp với bản chất thực tế” là yếu tố then chốt.

Pháp luật luôn xem xét bản chất thật sự của giao dịch chứ không chỉ dựa vào cách gọi. Việc vay “vàng thỏi” và vay “số tiền thu được từ việc bán vàng thỏi” là hai giao dịch hoàn toàn khác nhau về mặt pháp lý. Những thỏa thuận miệng mơ hồ không có giá trị khi đối chiếu với chứng cứ bằng văn bản và hành vi thực tế của các bên.

Thứ hai, mọi thỏa thuận quan trọng đều phải được thể hiện bằng văn bản.

Các quan hệ vay nợ, đặc biệt là vay vàng hoặc vay tiền có giá trị lớn, cần được ghi nhận rõ ràng trong hợp đồng hoặc giấy vay. Văn bản phải nêu cụ thể đối tượng vay là “hàng hóa chung” như tiền tệ, hay “hàng hóa cụ thể” như vàng thỏi; đồng thời xác định rõ số lượng, giá trị hoặc phương thức định giá.

Thứ ba, quan điểm “sau này nhìn lại thì mọi việc đều rõ ràng” không được pháp luật chấp nhận.

Pháp luật bảo vệ thiện chí của các bên tại thời điểm ký kết hợp đồng, chứ không bảo vệ tâm lý đầu cơ hay sự thay đổi ý định khi thị trường biến động. Việc không thực hiện nghĩa vụ trả nợ chỉ vì giá vàng tăng cao là hành vi vi phạm nguyên tắc thiện chí và trung thực.

Nếu thực sự có ý định cho vay vàng nhằm phòng ngừa lạm phát, người cho vay nên giao vàng vật chất trực tiếp, đồng thời trong hợp đồng cần ghi rõ nghĩa vụ “hoàn trả vàng thỏi có cùng trọng lượng và độ tinh khiết”. Ngược lại, nếu chỉ vay tiền, dù số tiền đó có nguồn gốc từ việc bán vàng, thì hợp đồng chỉ cần ghi rõ số tiền vay. Vàng có giá trị, nhưng sự trung thực và uy tín còn quý hơn.