Bảo lãnh vay vốn tại ngân hàng vọt lên hơn 91.000 tỷ đồng, rủi ro tín dụng ngoại bảng dần lộ diện

Tăng gấp đôi dù vẫn chỉ là phần nhỏ của ngoại bảng

Năm 2025, số dư bảo lãnh vay vốn của 27 ngân hàng niêm yết tăng thêm 48.030 tỷ đồng, tương đương 110,1%, tức khoảng 2,1 lần so với năm trước. Số ngân hàng có số dư dương ở khoản mục này cũng tăng từ 20 lên 22. Nếu xét theo tốc độ, đây là nhóm tăng nhanh nhất trong 5 nhóm ngoại bảng chính. Điều đó cho thấy bảo lãnh vay vốn đang hiện diện rõ hơn trong cơ cấu ngoại bảng của hệ thống ngân hàng niêm yết.

Tuy nhiên, xét về quy mô, đây vẫn là một khoản mục nhỏ. Trong tổng ngoại bảng của 27 ngân hàng niêm yết, tỷ trọng bảo lãnh vay vốn ở mức khoảng 0,38% năm 2024 và 0,65% năm 2025. Trong riêng rổ bảo lãnh, tỷ trọng của khoản mục này tăng từ 5,2% lên 7,42%. Nói cách khác, bảo lãnh vay vốn chưa phải phần chi phối ngoại bảng, nhưng lại là phần tăng nhanh nhất.

Đặt cạnh các khoản mục khác, độ chênh còn rõ hơn. Năm 2025, bảo lãnh vay vốn tăng 110,1%, trong khi bảo lãnh khác tăng 43,8%, cam kết thư tín dụng tăng 38,9% và cam kết giao dịch hối đoái tăng 22%. Mức tăng này cho thấy dòng tín dụng doanh nghiệp đang đi qua kênh bảo lãnh nhanh hơn các cấu phần ngoại bảng còn lại. Vì vậy, biến động của bảo lãnh vay vốn không chỉ là thay đổi về số liệu, mà phản ánh sự dịch chuyển trong cách ngân hàng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

Bối cảnh vĩ mô và thị trường đến cuối năm 2025 tạo thêm nền cho diễn biến đó. GDP năm 2025 tăng 8,02%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 12.847.600 tỷ đồng. Xuất khẩu đạt 475,04 tỷ USD, còn vốn FDI thực hiện đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% và là mức cao nhất trong 5 năm. Khi tăng trưởng, thương mại và nhu cầu thu xếp vốn cùng mở rộng, nhu cầu doanh nghiệp đối với các công cụ hỗ trợ tín nhiệm và tiếp cận vốn cũng tăng theo.

Bảo lãnh vay vốn không chỉ là dịch vụ phí

Về phương diện pháp lý, bảo lãnh ngân hàng là một hình thức cấp tín dụng. Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và Thông tư 61/2024/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 1/4/2025, tổ chức tín dụng chỉ được cấp bảo lãnh khi khách hàng có nghĩa vụ tài chính hợp pháp và có khả năng hoàn trả số tiền ngân hàng phải trả thay.

Quy định này cũng cho phép triển khai bảo lãnh điện tử và yêu cầu tách bạch giữa khâu thẩm định với khâu xét duyệt cấp bảo lãnh. Điều đó cho thấy bảo lãnh vay vốn không phải một dịch vụ thuần phí đứng ngoài hoạt động cấp tín dụng.

Rủi ro của khoản mục này không dừng ở phần cam kết trên giấy tờ. Khi nghĩa vụ bảo lãnh bị gọi, khách hàng phải nhận nợ bắt buộc và ngân hàng phải hạch toán ghi nợ vào tài khoản cho vay bắt buộc. Cùng với đó, Thông tư 31/2024/TT-NHNN đưa các cam kết ngoại bảng có rủi ro tín dụng vào khuôn khổ phân loại, theo dõi và tính toán tỷ lệ cấp tín dụng xấu. Vì vậy, ngoại bảng ở đây chỉ là cách ghi nhận ban đầu, không làm thay đổi bản chất rủi ro tín dụng của khoản mục.

Khung an toàn vốn cũng cho thấy bảo lãnh vay vốn không nằm ngoài yêu cầu giám sát. Theo quy định hiện hành, các cam kết ngoại bảng tương đương khoản cho vay, gồm bảo lãnh hoặc thư tín dụng dự phòng bảo đảm nghĩa vụ tài chính cho khoản nợ hoặc trái phiếu, chịu hệ số chuyển đổi tín dụng 100%. Trong khi đó, một số loại bảo lãnh gắn với hoạt động cụ thể như bảo lãnh dự thầu hoặc thực hiện hợp đồng chỉ ở mức 50%. Luật Các tổ chức tín dụng 2024 cũng thiết kế lộ trình siết dần giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng và nhóm khách hàng liên quan từ ngày 1/1/2026.

Ở góc độ hoạt động ngân hàng, bảo lãnh vay vốn cho phép ngân hàng duy trì quan hệ khách hàng, thu phí và mở rộng dịch vụ mà chưa cần giải ngân ngay như khoản vay thông thường. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp có thể sử dụng công cụ này để nâng mức tín nhiệm và rút ngắn thời gian thu xếp vốn.

Cùng với khung pháp lý mới, quá trình số hóa cũng làm giảm ma sát vận hành của sản phẩm. Techcombank đẩy phát hành online trên Techcombank Business, VietinBank triển khai các gói thuê bao bảo lãnh, VPBank đưa Bảo lãnh Online lên nền tảng NEOBiz, BIDV kết nối e-GP và MB quảng bá bảo lãnh online trên BIZ MBBank.

Cấu trúc tăng trưởng nghiêng về nhóm dẫn đầu

Phần tăng của năm 2025 không lan đều trên toàn hệ thống. Có 15 ngân hàng tăng số dư bảo lãnh vay vốn, 6 ngân hàng giảm và 6 ngân hàng gần như đi ngang. Tuy nhiên, sáu ngân hàng gồm VietinBank, LPBank, VPBank, Vietcombank, Techcombank và Nam A Bank đóng góp khoảng 97,3% phần tăng của 27 ngân hàng niêm yết.

Riêng VietinBank, LPBank và VPBank chiếm khoảng 72,5% phần tăng. Tỷ lệ top 3 giảm từ 77,7% xuống 60,1%, còn top 5 giảm từ 90,8% xuống 79,2%, cho thấy mức độ tập trung có giảm nhưng dòng tăng vẫn chủ yếu dồn vào một nhóm nhỏ ngân hàng dẫn đầu.

VietinBank là ngân hàng có quy mô bảo lãnh vay vốn lớn nhất trong 27 ngân hàng niêm yết, đạt khoảng 28.630 tỷ đồng năm 2025, chiếm 31,2% toàn hệ thống. Phần tăng thêm của ngân hàng này đạt 13.240 tỷ đồng, tương đương khoảng 27,6% mức tăng ròng của cả nhóm 27 ngân hàng. Trong năm 2025, ngân hàng đẩy mạnh các gói thuê bao bảo lãnh cho doanh nghiệp và triển khai bảo lãnh dự thầu điện tử. Diễn biến này cho thấy phần tăng của VietinBank diễn ra trên một nền quy mô đã lớn từ trước.

Techcombank đứng thứ hai với khoảng 14.970 tỷ đồng, chiếm 16,3% toàn hệ thống. Cùng thời gian, ngân hàng tích hợp sản phẩm bảo lãnh vào hệ sinh thái ngân hàng doanh nghiệp, phát hành điện tử, sử dụng SWIFT và triển khai chương trình miễn phí bảo lãnh cho khách hàng doanh nghiệp mới trong nửa đầu năm 2025. So với nhóm tăng bứt tốc từ nền thấp, Techcombank thể hiện xu hướng mở rộng trên một nền quy mô lớn hơn và gắn nhiều hơn với hệ sinh thái giao dịch doanh nghiệp.

VPBank và LPBank là hai trường hợp tăng mạnh từ nền thấp hơn. VPBank đạt khoảng 11.450 tỷ đồng vào cuối năm 2025, chiếm 12,5% quy mô của 27 ngân hàng niêm yết, tăng khoảng 13,5 lần so với năm trước. Trong năm, ngân hàng mở rộng hệ sinh thái SME và doanh nghiệp lớn, thúc đẩy giao dịch bảo lãnh và ngoại hối, triển khai Bảo lãnh Online trên NEOBiz, phát triển SmartSME và chương trình Tăng trưởng Bảo lãnh & FX cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Trong khi đó, LPBank tăng từ khoảng 47,4 tỷ đồng lên 11.040 tỷ đồng, tức gần 233 lần, đồng thời bảo lãnh vay vốn chiếm tới 74,2% rổ bảo lãnh của chính ngân hàng.

Phần còn lại cho thấy bức tranh phân hóa rõ hơn. Vietcombank tăng hơn 20,5 lần lên khoảng 5.880 tỷ đồng, đồng thời tiếp tục mở rộng hệ sinh thái khách hàng FDI, mô hình chuyên trách FDI tại 21 chi nhánh trọng điểm và các nền tảng như VCB DigiBiz; tuy nhiên, bảo lãnh vay vốn vẫn chỉ chiếm khoảng 5,94% rổ bảo lãnh của ngân hàng.

Nam A Bank đạt khoảng 6.500 tỷ đồng và có tỷ lệ bảo lãnh vay vốn cao nhất trong 27 ngân hàng niêm yết nếu so với tổng ngoại bảng, khoảng 8,52%; riêng trong rổ bảo lãnh, tỷ lệ đạt 64,4%, trong bối cảnh tổng tài sản cuối năm đạt 418.335 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, BIDV giảm 27,9% nhưng vẫn phát triển bảo lãnh khoản vay ngân hàng nước ngoài và kết nối e-GP; MB tăng khoảng 7,1 lần và quảng bá bảo lãnh online trên BIZ MBBank; còn HDBank giảm từ khoảng 808,7 tỷ đồng xuống chỉ còn hơn 10 tỷ đồng.