Báo ngoại: Đi trước cả Singapore và Thái Lan, Việt Nam làm được điều chưa nước Đông Nam Á nào thành công

Từ ngày 1/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực tại Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc xây dựng khung pháp lý cho công nghệ đang phát triển nhanh trên toàn cầu.

Theo nhận định của The Straits Times, động thái này đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á ban hành một khung pháp lý toàn diện dành riêng cho trí tuệ nhân tạo (AI).

Luật được Quốc hội thông qua vào ngày 10/12/2025, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ và nhanh chóng lan rộng vào nhiều lĩnh vực như kinh tế, tài chính, giáo dục, truyền thông hay quốc phòng - an ninh.

Việc ban hành một đạo luật chuyên biệt được xem là bước đi kịp thời, thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý công nghệ của Việt Nam khi vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa đặt ra các nguyên tắc kiểm soát rủi ro.

Những điểm đáng chú ý trong Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam

Theo phân tích của The Straits Times, đạo luật của Việt Nam tập trung vào việc quản lý những rủi ro do AI tạo sinh (generative AI) gây ra, bao gồm các công cụ như chatbot hay hệ thống tạo hình ảnh.

Những công nghệ này có thể mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, lạm dụng trực tuyến hoặc vi phạm bản quyền.

Vì vậy, luật yêu cầu các hệ thống AI phải chịu sự giám sát và kiểm soát của con người, với cách tiếp cận tham chiếu theo mô hình của EU AI Act (Đạo luật AI của Liên minh châu Âu).

Một trong những quy định đáng chú ý là yêu cầu các công ty phải dán nhãn rõ ràng đối với nội dung do AI tạo ra, đặc biệt là các nội dung giả mạo như deepfake có thể khó phân biệt với thực tế.

Doanh nghiệp cũng phải thông báo cho người dùng khi họ đang tương tác với trợ lý ảo thay vì con người. Luật áp dụng cho cả nhà phát triển, nhà cung cấp và đơn vị triển khai công nghệ AI, bao gồm cả tổ chức trong nước và các thực thể nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.

Không giống cách tiếp cận quản lý truyền thống dựa nhiều vào tiền kiểm, khung pháp lý mới lựa chọn nguyên tắc quản lý theo mức độ rủi ro. Các hệ thống AI được phân thành ba nhóm gồm rủi ro thấp, trung bình và cao.

Những hệ thống có rủi ro cao phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt hơn về minh bạch, an toàn và trách nhiệm giải trình, trong khi các ứng dụng rủi ro thấp được tạo điều kiện phát triển linh hoạt hơn.

Theo đó, doanh nghiệp không phải xin phép trước khi triển khai hệ thống AI, nhưng phải tự đánh giá mức độ an toàn, lưu giữ hồ sơ và chịu trách nhiệm khi cơ quan quản lý tiến hành hậu kiểm. Cách tiếp cận này nhằm giảm thủ tục hành chính, khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng vẫn duy trì cơ chế giám sát cần thiết.

Luật cũng xác định rõ một số hành vi bị cấm tuyệt đối, bao gồm việc sử dụng AI để thao túng hành vi hoặc nhận thức của con người; tạo nội dung giả mạo nhằm lừa đảo hoặc xâm phạm danh dự, nhân phẩm; lợi dụng trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế; hoặc sử dụng AI gây phương hại đến quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội.

Bước đi quan trọng để cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo vệ xã hội

Theo The Straits Times, trong bối cảnh nhiều quốc gia đang lo ngại về các hệ quả của AI, từ thông tin sai lệch đến lạm dụng công nghệ, việc ban hành luật được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập các chuẩn mực quản trị công nghệ mới.

Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chỉ có một số ít quốc gia xây dựng khung pháp lý toàn diện cho AI. Chẳng hạn, Hàn Quốc là quốc gia đầu tiên có luật AI có hiệu lực đầy đủ từ tháng 1/2026, trong khi EU đang từng bước triển khai bộ quy tắc EU AI Act và dự kiến hoàn tất vào năm 2027.

Ngược lại, Mỹ vẫn thận trọng với việc ban hành luật quy mô lớn, khi Phó Tổng thống JD Vance từng cảnh báo rằng việc quản lý quá chặt có thể kìm hãm đổi mới trong lĩnh vực công nghệ chiến lược này.

Ở góc độ phát triển kinh tế, Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong 5 năm tới, trong đó kinh tế số được xác định là động lực quan trọng.

Theo Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, trí tuệ nhân tạo và nền kinh tế dữ liệu sẽ trở thành những “trụ cột” của mô hình phát triển mới, hướng tới một nền kinh tế bền vững và thông minh hơn.

Để hỗ trợ mục tiêu này, luật cũng đặt nền tảng cho việc xây dựng hạ tầng công nghệ như trung tâm điện toán AI quốc gia, cải thiện nguồn dữ liệu và phát triển các mô hình ngôn ngữ quy mô lớn bằng tiếng Việt.

Dù được đánh giá là cột mốc quan trọng về mặt pháp lý, nhiều chuyên gia cho rằng tác động thực tế của luật sẽ phụ thuộc lớn vào cách triển khai trong thời gian tới.

Phân tích trên trang web của hãng luật LNT & Partners (có trụ sở tại Việt Nam) được trích dẫn trên trang The Straits Times cho rằng đạo luật này “không phải là lời phán quyết cuối cùng” mà chỉ là “điểm khởi đầu mang tính quyết định” trong việc xây dựng hệ thống quản trị AI.

Các nguyên tắc như trách nhiệm, kiểm soát của con người và quản lý rủi ro đã được đặt ra, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào các nghị định hướng dẫn, quy định ngành và thực tiễn thực thi.

Cùng quan điểm, trích dẫn trên trang The Straits Times, ông Patrick Keil, cố vấn pháp lý cấp cao tại hãng luật DFDL, nhận định đây là “một tuyên bố quan trọng về tham vọng quốc gia trong lĩnh vực AI”.

Tuy nhiên, theo ông, doanh nghiệp vẫn có thể đối mặt với một số bất định về nghĩa vụ tuân thủ cho đến khi Chính phủ ban hành thêm các hướng dẫn chi tiết.

Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành yếu tố then chốt của nền kinh tế toàn cầu, việc thiết lập khung pháp lý được xem là bước đi quan trọng để cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo vệ xã hội. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, luật mới của Việt Nam có thể trở thành nền tảng ban đầu cho việc xây dựng hệ sinh thái AI an toàn và có trách nhiệm trong khu vực.