Báo Thái Lan khen ngợi Việt Nam đang vượt lên ở nhiều khía cạnh, nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á lung lay dữ dội

Khi chiến dịch tranh cử chức Thủ tướng mới của Thái Lan bước vào giai đoạn cao trào, chủ đề tái cấu trúc đã trở thành một điệp khúc phổ biến trong toàn bộ các phe phái chính trị, được quảng bá như một công cụ để vực dậy nền kinh tế vốn đang gặp khó khăn trong việc tăng trưởng trong những thập kỷ gần đây.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn là công cụ then chốt, song tiến triển còn hạn chế. Bộ trưởng Bộ Tài chính lâm thời Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cho biết các dự án đầu tư lớn trị giá hơn 480 tỷ baht (gần 403.452 tỷ đồng) vẫn đang bị tạm dừng hoặc trì hoãn do các rào cản pháp lý và thủ tục cấp phép.

Thực trạng này cho thấy những thách thức mà quá trình phục hồi kinh tế của Thái Lan - nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á (chỉ xếp sau Indonesia) đang đối mặt. Để đưa tăng trưởng trở lại mức tiềm năng 4-5%, sau khi chỉ đạt khoảng 1,5% vào năm ngoái, quốc gia này cần nâng tỷ lệ FDI lên 40% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), so với mức khoảng 23% hiện nay.

Áp lực ngày càng gia tăng đối với Thái Lan khi các nền kinh tế mới nổi ở Đông Nam Á bắt đầu đuổi kịp họ. Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam, GDP của “đất nước hình chữ S” đã tăng 8,02% trong năm 2025.

Lượng khách du lịch quốc tế đến Việt Nam đã tăng 20,4% trong năm ngoái, đạt 21 triệu lượt, trái ngược với mức giảm 7,2% của Thái Lan. Việt Nam cũng vượt Thái Lan về thu hút khách Trung Quốc, đón 5,28 triệu lượt so với 4,47 triệu lượt của Thái Lan.

Sự chuẩn bị thiếu chu đáo

Ông Aat Pisanwanich, một học giả độc lập và chuyên gia phân tích kinh tế quốc tế cho rằng đầu tư vào Thái Lan còn hạn chế do kỹ năng lao động không đáp ứng được nhu cầu của các ngành công nghiệp hiện đại, chính sách Nhà nước thiếu tính liên tục và lực lượng lao động của Thái Lan già hóa hơn so với Việt Nam.

Sinh viên Việt Nam đạt điểm cao hơn sinh viên Thái Lan trong các môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), đồng thời Việt Nam đào tạo ra nhiều cử nhân STEM hơn. Nhờ đó, Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực để hỗ trợ các ngành công nghiệp hiện đại.

Ông Aat cho biết, chính sách xúc tiến đầu tư của Việt Nam cũng được duy trì nhất quán. Kể từ khi mở cửa nền kinh tế theo công cuộc Đổi mới năm 1986, Việt Nam đã nâng cấp phát triển quốc gia, chuẩn bị lực lượng lao động sẵn sàng tiếp nhận công nghệ hiện đại và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Việc nâng cấp công nghiệp của Việt Nam đã vượt trội so với Thái Lan, thể hiện qua quyết định của “gã khổng lồ ngành bán dẫn” đến từ Mỹ Nvidia đặt trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Trung tâm này được định hướng trở thành đầu mối thiết kế AI phục vụ nhu cầu của nhiều lĩnh vực khác nhau, khi Nvidia đánh giá Việt Nam sở hữu lực lượng lao động sẵn sàng cho các ngành công nghiệp hiện đại.

Trong khi Thái Lan đang thúc đẩy đầu tư trung tâm dữ liệu (data centre), Việt Nam đã đi trước trong lĩnh vực dữ liệu lớn (big data), khiến “xứ sở Chùa Vàng” chủ yếu chỉ là bên sử dụng phần mềm hay các chương trình AI do nước khác phát triển, tập trung vào xây dựng kinh tế số thông qua thương mại điện tử và fintech, ông Aat nhận định.

Ngoài lợi thế về kỹ năng lao động và tính liên tục của chính sách, Việt Nam còn vượt trội so với Thái Lan nhờ Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Liên minh châu Âu (EU) và vị trí địa lý gần Trung Quốc. Điều này khiến “đất nước hình chữ S” trở thành điểm đến hấp dẫn cho các ngành muốn dịch chuyển cơ sở sản xuất để tránh tác động của căng thẳng thương mại Mỹ - Trung.

Bên cạnh đó, chi phí sản xuất tại Việt Nam, cả về năng lượng lẫn lao động, trung bình thấp hơn 20 - 30% so với Thái Lan.

Chi phí năng lượng thấp hơn của Việt Nam xuất phát từ cơ cấu năng lượng cho phép cạnh tranh. Ví dụ, các trang trại điện mặt trời được phép bán điện trực tiếp cho các khu công nghiệp; trong khi ở Thái Lan, điện phải được bán cho Tập đoàn Phát điện Thái Lan. Sự cạnh tranh này giúp giá điện tại Việt Nam thấp hơn.

“Nếu Thái Lan muốn thu hút đầu tư nước ngoài, nước này phải xác định rõ mình muốn trở thành trung tâm đầu tư toàn cầu theo hướng nào, chẳng hạn như trong ngành xe điện”, ông Aat nói.

Dù Thái Lan hiện là cứ điểm sản xuất xe động cơ đốt trong, nước này cần nâng cấp kỹ năng lao động để hỗ trợ sản xuất xe điện và bảo đảm năng lực nhân lực phù hợp với các ngành mục tiêu.

Theo ông Aat, Thái Lan cũng rất cần sự rõ ràng về các biện pháp thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, bởi nếu không có câu trả lời cụ thể, nhà đầu tư sẽ ngần ngại rót vốn. Các nhà đầu tư muốn biết mức thuế áp lên hàng hóa của họ khi xuất khẩu sang Mỹ.

Thị trường xuất khẩu của Thái Lan cũng thiếu đa dạng, trong khi nước này phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông, tạo ra rủi ro nếu căng thẳng địa chính trị leo thang.

Nếu Chính phủ mới tiếp tục là một liên minh, việc triển khai chính sách có thể bị hạn chế và kém hiệu quả, ông Aat nhận định.

Mất dần sức hút

Ông Apichit Prasoprat, Phó Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI) cho rằng Thái Lan sẽ khó quay lại thời kỳ hoàng kim khi tăng trưởng được dẫn dắt bởi đầu tư, do các yếu tố chính trị và kinh tế đang cản trở hoạt động kinh doanh.

Ủy ban Đầu tư (BoI) cho biết số đơn xin ưu đãi đầu tư ở nước này trong 9 tháng đầu năm ngoái tăng mạnh, chủ yếu nhờ các dự án FDI quy mô lớn. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư nước ngoài tiềm năng khác vẫn do dự khi cân nhắc rót vốn vào Thái Lan.

“Một nguyên nhân lớn là chính trị của chúng ta không ổn định”, ông Apichit nói.

Trong 2 năm qua, Thái Lan đã trải qua 3 đời Thủ tướng, tạo tác động tâm lý tiêu cực tới môi trường đầu tư, đặc biệt đối với các doanh nhân nước ngoài chưa từng đầu tư vào quốc gia Đông Nam Á này.

“Họ đơn giản là hoãn kế hoạch đầu tư của mình”, ông Apichit nói.

Đồng baht tăng giá, khiến hàng hóa Thái Lan đắt đỏ hơn so với các đối thủ như Việt Nam và Indonesia, cũng giáng một đòn mạnh vào đầu tư.

Ông Apichit cho rằng các nhà đầu tư nước ngoài tìm kiếm cứ điểm xuất khẩu thường ngại rót vốn vào Thái Lan do lo ngại về lợi nhuận.

“Hiện vẫn chưa rõ tại sao đồng baht liên tục mạnh lên so với USD. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài lo ngại vì họ không thấy Chính phủ có biện pháp cụ thể để xử lý vấn đề này”, ông nói.

Theo FTI, Thái Lan có khoảng 30.000 nhà xuất khẩu, chỉ bằng khoảng 1/3 so với Việt Nam (100.000).

“Đất nước chúng ta không có thêm nhà xuất khẩu mới, làm dấy lên nghi ngờ về việc liệu các ưu đãi đầu tư và biện pháp hỗ trợ xuất khẩu của Nhà nước có đủ hiệu quả so với các nước láng giềng hay không”, ông Apichit nói.

Ngoài ra, nhiều luật lệ và quy định lỗi thời cũng đang cản trở hoạt động kinh doanh tại Thái Lan.

“FTI và Ủy ban Thường trực hỗn hợp về Thương mại, Công nghiệp và Ngân hàng đã kêu gọi Chính phủ sửa đổi hoặc bãi bỏ các luật này trong thời gian dài, nhưng vấn đề vẫn chưa được giải quyết”, ông Apichit cho biết.

Trong khi khu vực sản xuất lo ngại về xu hướng đầu tư, BoI cho biết năm ngoái họ vẫn tin rằng Thái Lan có tiềm năng thu hút thêm vốn.

Giá trị các đơn xin ưu đãi đầu tư từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2025 tăng vọt 94% so với cùng kỳ, đạt tổng cộng 1,37 nghìn tỷ baht, mức cao nhất từ trước tới nay.

Sự gia tăng này chủ yếu đến từ các dự án FDI lớn trong những lĩnh vực mục tiêu như kỹ thuật số và sản xuất linh kiện, thiết bị điện tử thông minh, theo Tổng thư ký BoI Narit Therdsteerasukdi.

Singapore là nguồn FDI lớn nhất tính theo giá trị với 360 tỷ baht, tiếp theo là Hồng Kông (237 tỷ), Trung Quốc (143 tỷ), Anh (100 tỷ) và Nhật Bản (73,8 tỷ).

Ngành công nghiệp thực phẩm nên được đặt “Ngôi sao hi vọng”

Ông Visit Limlurcha, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Thái Lan, cho rằng BoI cần thường xuyên điều chỉnh chính sách và điều kiện đầu tư, vì không có chính sách nào có thể hiệu quả lâu dài, đặc biệt trong bối cảnh kinh doanh thay đổi nhanh chóng.

Theo ông, Thái Lan nên thu hút FDI vào các ngành mới nổi mà doanh nghiệp trong nước chưa thể làm hoặc gặp khó khăn khi tham gia.

“Những cân nhắc then chốt đối với FDI phải bao gồm lợi ích cho đất nước như tạo việc làm, phát triển địa phương và sử dụng nguyên liệu trong nước cũng như các khâu quan trọng trong chuỗi cung ứng”, ông Visit nói.

Ngành thực phẩm tương lai được xem là cơ hội đầy hứa hẹn cho FDI, khi Thái Lan hiện nhập khẩu hơn 80% nguyên liệu cần cho sản xuất loại thực phẩm này.

“Phân khúc thực phẩm chức năng cần FDI. Họ có thể sử dụng và gia tăng giá trị cho nguyên liệu của chúng ta, đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp”, ông Visit nói.

Theo Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Thái Lan, nhà đầu tư nước ngoài cũng quan tâm đến sự ổn định chính trị và các Hiệp định thương mại tự do (FTA), vì chúng giúp cải thiện khả năng nhập khẩu nguồn lực và tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu sản phẩm.

Thiếu tầm nhìn

Ông Sisdivachr Cheewarattanaporn, Chủ tịch cố vấn Hiệp hội Các đại lý du lịch Thái Lan (Atta) cho rằng Thái Lan đang tụt lại phía sau những điểm đến như Trung Quốc và Việt Nam, những nước liên tục phát triển các điểm tham quan mới để thu hút du khách.

Du khách đã quá quen thuộc với các điểm đến của Thái Lan, đặc biệt là công viên thiên nhiên, bãi biển và đền chùa.

“Sẽ là sai lầm nếu tin rằng người nước ngoài sẽ tiếp tục quay lại Thái Lan nếu chúng ta không có bất kỳ sự nâng cấp nào”, ông Sisdivachr nói.

Các doanh nghiệp du lịch từ lâu đã kêu gọi Chính phủ xây dựng và nâng cấp các điểm tham quan nhân tạo, nhưng sự bất ổn chính trị kéo dài đã dẫn tới chính sách thiếu nhất quán. Nhiều thời điểm, Chính phủ Thái Lan cũng thiếu năng lực lãnh đạo và tầm nhìn cần thiết để thúc đẩy ngành du lịch.

Chính phủ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển các điểm tham quan mới, đặc biệt là các dự án lớn có thể cần tới nguồn vốn đầu tư nước ngoài rất lớn. Những dự án như vậy có thể tạo ra các điểm nhấn mới cho Thái Lan, qua đó nâng doanh thu và lượng khách du lịch.

Ông cho rằng Chính phủ phải bảo đảm lợi ích từ các điểm tham quan mới không hoàn toàn chảy ra nước ngoài, mà cộng đồng địa phương được hưởng lợi thông qua việc làm và nguồn thu thuế. Thái Lan cần cân bằng giữa thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên và việc phát triển các công trình, điểm đến nhân tạo mới, đồng thời ban hành các biện pháp phù hợp để bảo đảm an toàn cho du khách.

Theo Bangkok Post