Bất chấp Mỹ áp thuế cao tới 25%, một mặt hàng tỷ USD của Việt Nam bất ngờ đón tin vui

Xuất khẩu tôm Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng dương với kim ngạch đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm ngoái, bất chấp việc Mỹ áp thuế chống bán phá giá, gia tăng các rào cản thương mại và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Mới đây, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) công bố kết luận sơ bộ trong đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ trong giai đoạn từ ngày 1/2/2024 đến 31/1/2025.

Theo đó, 2 bị đơn bắt buộc bị xác định mức thuế chống bán phá giá lần lượt là 6,30% và 10,76%. Các doanh nghiệp còn lại nhận mức thuế suất riêng rẽ bằng mức bình quân của hai doanh nghiệp trên, tương đương 7,56%.

Trong khi đó, 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ tiếp tục phải chịu mức thuế suất toàn quốc lên tới 25,76%.

Theo lý giải từ DOC, một trong hai doanh nghiệp bị cho là không cung cấp đầy đủ mô tả đối với một số hóa chất đầu vào để đối chiếu với sản phẩm thay thế tương ứng tại thị trường Mỹ. Điều này khiến DOC áp dụng dữ liệu sẵn có bất lợi đối với một phần chi phí đầu vào của doanh nghiệp.

Dự kiến, DOC sẽ ban hành kết luận cuối cùng của đợt rà soát này trong vòng 120 ngày kể từ thời điểm công bố kết luận sơ bộ, tức khoảng tháng 11/2026.

Kết luận sơ bộ từ phía Mỹ trước mắt làm gia tăng đáng kể chi phí và rủi ro thương mại đối với doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam, đặc biệt với những doanh nghiệp chịu mức thuế riêng rẽ cao hơn kỳ vọng hoặc rơi vào nhóm áp thuế toàn quốc.

Mỹ trong nhiều năm qua luôn là một trong những thị trường xuất khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, vị thế này đang dần suy giảm khi doanh nghiệp cùng lúc phải đối mặt với nhiều áp lực như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, chi phí logistics tăng cao và xu hướng tiêu dùng tiết kiệm do lạm phát.

Dù vậy, xuất khẩu tôm Việt Nam trong 4 tháng đầu năm nay vẫn giữ được tăng trưởng tích cực. Đà tăng đến từ sự phục hồi của một số thị trường châu Á, tăng trưởng mạnh của tôm hùm cùng tín hiệu khả quan ở nhóm sản phẩm tôm chế biến, giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, đằng sau kết quả này là xu hướng trái chiều giữa các thị trường trong bối cảnh ngành tôm toàn cầu vẫn chịu tác động mạnh từ lạm phát, tồn kho cao, cạnh tranh về giá và rủi ro thương mại gia tăng.

Theo thông tin từ VASEP, cuối tháng 4 vừa qua, Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện Mỹ đã tổ chức phiên điều trần liên quan đến Dự luật “Safer Shrimp Imports Act” - đạo luật nhằm siết chặt kiểm soát an toàn thực phẩm đối với tôm nhập khẩu.

Nếu được thông qua, các quốc gia xuất khẩu tôm vào Mỹ sẽ phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn tương đương với ngành tôm nội địa Mỹ. Các quốc gia muốn tiếp cận thị trường này cần thiết lập thỏa thuận kiểm tra với FDA hoặc xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm đạt tiêu chuẩn tương đương của Mỹ.

Theo giới quan sát, xu hướng siết chặt truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và minh bạch chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Điều này tạo thêm áp lực lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là khi Mỹ hiện nhập khẩu tôm từ tới 46 quốc gia và lượng tôm ngoại đang chiếm khoảng 90% tổng tiêu thụ tại thị trường này.

Bên cạnh rào cản từ Mỹ, ngành tôm Việt Nam còn phải cạnh tranh quyết liệt với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia - những quốc gia có lợi thế mạnh về giá thành và quy mô sản xuất.

Ngoài ra, căng thẳng tại Trung Đông cũng đang khiến chi phí vận tải biển tăng trở lại và thời gian giao hàng kéo dài hơn. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới biên lợi nhuận của doanh nghiệp mà còn làm gia tăng rủi ro đối với các đơn hàng xuất khẩu trong thời gian tới.

Dù đối mặt hàng loạt khó khăn, nhiều chuyên gia cho rằng ngành tôm Việt Nam vẫn còn dư địa tăng trưởng nhờ sự ổn định của các thị trường như Nhật Bản, Anh và khối CPTPP, cùng nhu cầu khá tốt từ thị trường Trung Quốc.

Trong thời gian tới, các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) hay Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA) tiếp tục mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng lợi thế cạnh tranh nếu tận dụng tốt quy tắc xuất xứ, ưu đãi thuế và đáp ứng đầy đủ yêu cầu thị trường.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nguồn cung tại một số khu vực, đặc biệt đối với các loài cá thịt trắng, nhuyễn thể và một số dòng thủy sản chất lượng cao cũng đang tạo thêm không gian để thủy sản Việt Nam mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế.

Các chuyên gia nhận định, thay vì chỉ tập trung vào câu chuyện ứng phó thuế, ngành tôm Việt Nam cần chuyển mạnh sang nâng chuẩn sản xuất, đầu tư công nghệ chế biến, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và phát triển vùng nuôi bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, lợi thế của tôm Việt Nam trong dài hạn sẽ không chỉ nằm ở giá bán mà còn ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, minh bạch và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn.