Bị thu hồi 100% đất làm dự án, người dân lo mất kế sinh nhai: Hà Nội giải bài toán tái định cư cho hàng triệu người dân thế nào?

Người dân Hà Nội lo kế sinh nhai khi thu hồi đất, tái định cư

Trong cái nắng gay gắt hơn 40 độ C của những ngày hè, chị Lê Minh Huyền, ở xã Hồng Vân (Hà Nội), lặng lẽ đứng trước căn nhà khang trang của gia đình. Tờ thông báo thu hồi đất để phục vụ dự án Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội đã khiến gia đình chị sống trong tâm trạng thấp thỏm suốt nhiều tháng qua.

Với chị Huyền mảnh đất này không chỉ là tài sản được ông bà để lại mà còn là nơi cả gia đình chắt chiu, vay mượn để xây dựng tổ ấm và vận hành xưởng làm đồ nội thất - nguồn thu nhập chính nuôi hai con ăn học.

Chị bày tỏ nỗi lo lắng sâu sắc rằng khi chuyển đến nơi ở mới, gia đình không biết sẽ mưu sinh bằng cách nào, bởi nghề truyền thống gắn liền với gia đình nhiều năm nay.

Tương tự, tại xã Thường Tín, gia đình ông Phạm Văn Cương cũng đang đối mặt với viễn cảnh phải giải tỏa toàn bộ căn nhà mặt phố.

Đây là nơi sinh sống của đại gia đình với bốn người con trai đã lập gia đình và cùng kinh doanh hoa tươi. Dù đồng thuận với chủ trương phát triển hạ tầng của thành phố, ông Cương vẫn trăn trở về tương lai của các con. Ông lo ngại rằng sau khi chia tiền cho các con và xây nhà mới, nguồn vốn sẽ cạn kiệt. Chưa kể, việc kinh doanh tại nơi ở mới liệu có còn thuận lợi như hiện nay hay không vẫn là điều khiến gia đình ông băn khoăn.

Những lo lắng về kế sinh nhai và khả năng thích nghi tại nơi ở mới cũng là tâm tư chung của bà Lê Thị Mai cùng nhiều hộ dân tại phường Hồng Hà khi phải nhường mặt bằng cho các dự án cầu Trần Hưng Đạo và cầu Tứ Liên. Dù rất luyến tiếc nơi ở cũ, bà Mai vẫn ủng hộ mục tiêu phát triển chung nhưng mong muốn các thủ tục cấp sổ đỏ và giấy phép xây dựng tại khu tái định cư xã Thư Lâm được thực hiện nhanh chóng để người dân sớm ổn định cuộc sống.

Trước những tâm tư này, ông Lê Hồng Thắng, Chủ tịch UBND phường Hồng Hà, khẳng định chính quyền sẽ hỗ trợ tối đa người dân trong việc hoàn thiện các thủ tục pháp lý.

Trong khi đó, đối với dự án Vành đai 2,5, ông Trần Ngọc Minh, Trưởng phòng Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết thành phố đang áp dụng linh hoạt các nguồn tái định cư.

Hiện nay, Hà Nội không còn duy trì mô hình xây dựng riêng các khu nhà tái định cư như trước mà sử dụng 5 nguồn chính gồm: quỹ nhà ở xã hội, mua nhà ở thương mại, sử dụng quỹ nhà tại các khu đô thị tập trung, phát triển 7 khu tái định cư mới và tái định cư bằng đất để người dân tự xây dựng nhà ở.

Ông Minh nhấn mạnh rằng tùy từng dự án cụ thể, như dự án đường Vành đai 2,5, thành phố sẽ ưu tiên phương án giao đất để người dân tự kiến thiết nơi ở mới.

Áp lực tái định cư và chiến lược phát triển nhà ở dài hạn của Hà Nội

Liên quan đến việc bố trí tái định cư, ông Bùi Tiến Thành, Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết đối với các dự án đầu tư công, trách nhiệm bố trí tái định cư thuộc về UBND cấp tỉnh còn các Sở, ngành đóng vai trò tham mưu về chính sách cho thành phố. Đối với các dự án ngoài ngân sách, chủ đầu tư phải tự bố trí tái định cư và thực hiện bồi thường cho người dân thuộc diện di dời.

Tuy nhiên, thực trạng quỹ nhà tái định cư hiện nay đang đặt ra nhiều thách thức. Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội, toàn thành phố có 202 tòa nhà tái định cư với hơn 19.000 căn hộ, nhưng đã sử dụng tới 99,5%, chỉ còn 88 căn chưa có phương án sử dụng.

Đáng chú ý, nhiều khu nhà tái định cư được xây dựng từ giai đoạn năm 2005 đã xuống cấp nghiêm trọng, thiếu kinh phí bảo trì và nằm xa trung tâm. Điều này gây khó khăn trong công tác quản lý, vận hành khi mới chỉ có hơn một nửa số tòa nhà thành lập được Ban quản trị.

Nhằm giải quyết căn cơ vấn đề này, Hà Nội đang chuyển từ tư duy chỉ cung cấp chỗ ở sang tái thiết cộng đồng một cách đồng bộ. Đặc biệt, với dự án trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng ảnh hưởng tới hơn 70.000 hộ dân, thành phố xác định ưu tiên đầu tư khu tái định cư trước khi triển khai dự án chính.

Các khu tái định cư như tại phường Long Biên với quy mô 201 ha hay xã Thư Lâm với quy mô 700 ha được định hướng phát triển thành những khu đô thị hoàn chỉnh, có đầy đủ trường học, công viên và không gian công cộng. Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định nguyên tắc xuyên suốt là nơi ở mới phải "bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ".

Ông Thắng nhấn mạnh thành phố sẽ thay đổi cách tiếp cận, coi nhà ở là vấn đề an sinh xã hội thay vì chỉ là hoạt động kinh doanh bất động sản. Hà Nội sẽ chuyển mạnh từ ưu tiên bán sang phát triển cân bằng giữa bán, cho thuê và thuê mua, đặc biệt là các loại hình nhà ở có giá phù hợp dành cho công nhân và lao động trẻ.

Vấn đề nhà ở cho người lao động cũng là một điểm nóng khi bà Phạm Thị Mai, Công ty Xây dựng số 6 Thăng Long, phản ánh rằng gần 2 triệu lao động tại Thủ đô hiện vẫn đang sống trong các khu nhà trọ thiếu thốn điều kiện sinh hoạt.

Trả lời vấn đề này, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, cho biết trong quy hoạch với tầm nhìn 100 năm, thành phố ưu tiên phát triển các khu nhà ở xã hội tập trung quy mô lớn gắn với mạng lưới đường sắt đô thị. Hiện Hà Nội đang triển khai hơn 90 dự án nhà ở xã hội với mục tiêu cung cấp khoảng 300.000 căn hộ, tương đương khoảng 1,2 triệu người.

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cũng cam kết trong tháng 6 sẽ khởi công hàng loạt dự án nhà ở xã hội cho thuê, nhằm tạo nguồn cung lớn căn hộ phục vụ công nhân sau năm 2027.

Nhìn sang TP.HCM, bài học từ khu tái định cư Bình Khánh với 3.790 căn hộ đang xuống cấp sau nhiều năm bỏ trống từ năm 2015 là minh chứng cho những bất cập trong quản lý tài sản công. Dù sở hữu vị trí đắc địa dọc đại lộ Mai Chí Thọ, dự án này đã xuống cấp, hồ bơi khô cạn, cỏ dại mọc um tùm do 4 lần đấu giá không thành công vì quy mô tài sản quá lớn và mức giá khởi điểm cao.

Từ thực tiễn của hai đô thị lớn, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Xây dựng và Ngân hàng Nhà nước, sớm ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật về nhà ở cho thuê, đồng thời đề xuất các chính sách tín dụng ưu đãi để huy động nguồn lực xã hội, bảo đảm quyền có chỗ ở ổn định cho mọi người dân trong quá trình phát triển đô thị.