Bộ Công an đề xuất nhiều hành vi chuẩn bị phạm tội cũng có thể bị phạt tù

Theo quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự, có 25 tội danh mà người chuẩn bị phạm tội đã có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây chủ yếu là các tội xâm phạm an ninh quốc gia, một số tội đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến tính mạng, tài sản có tính chất bạo lực và các hành vi khủng bố.

Tuy nhiên, Bộ Công an cho rằng thực tiễn xuất hiện nhiều loại tội phạm mới với mức độ nguy hiểm cao, mà ngay từ giai đoạn chuẩn bị công cụ, phương tiện hoặc tổ chức thực hiện đã tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cho xã hội.

Mở rộng để “chặn từ sớm”

Theo cơ quan soạn thảo, nếu chỉ xử lý khi tội phạm đã bắt đầu thực hiện hành vi hoặc gây hậu quả thì nhiều trường hợp sẽ bỏ lỡ cơ hội ngăn chặn từ đầu. Vì vậy, việc mở rộng phạm vi xử lý đối với hành vi chuẩn bị phạm tội được xem là cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Điều 14 Bộ luật Hình sự hiện nay quy định: “Chuẩn bị phạm tội” là việc tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra các điều kiện khác để thực hiện tội phạm; hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm trong một số trường hợp luật định.

Dù chưa công bố cụ thể danh sách tội danh mới được bổ sung, Bộ Công an cho biết định hướng sẽ tập trung vào các nhóm tội có tính nguy hiểm cao cho xã hội, hành vi chuẩn bị mang tính tổ chức hoặc những tội nếu không ngăn chặn kịp thời có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Đáng chú ý, Bộ Công an nhấn mạnh việc mở rộng này sẽ không được thực hiện đại trà. Cơ quan soạn thảo cho biết sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng từng nhóm hành vi, bảo đảm phù hợp với yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm nhưng không xâm phạm quá mức đến quyền tự do của công dân.

Lo ngại nguy cơ “hình sự hóa” và rủi ro oan sai

Đề xuất mới của Bộ Công an đang nhận được nhiều ý kiến góp ý từ các cơ quan và tổ chức liên quan.

Văn phòng Chủ tịch nước cho rằng chuẩn bị phạm tội là giai đoạn Nhà nước can thiệp rất sớm vào quyền tự do của công dân. Vì vậy, việc truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn này cần đặc biệt thận trọng, chỉ nên áp dụng đối với các tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc có nguy cơ gây hậu quả lớn để tránh xảy ra oan sai.

Trong khi đó, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) bày tỏ lo ngại về khả năng hình sự hóa các giao dịch hoặc hoạt động chuẩn bị trong lĩnh vực kinh doanh, đầu tư.

VCCI kiến nghị không nên mở rộng quy định này sang nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, bởi điều đó có thể tạo ra tâm lý e ngại cho doanh nghiệp, ảnh hưởng tới môi trường đầu tư và hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tiếp thu các ý kiến góp ý, Bộ Công an cho biết việc mở rộng chỉ áp dụng với các hành vi đáp ứng đồng thời 3 tiêu chí gồm: Có tính nguy hiểm cao cho xã hội; mang tính tổ chức; và có khả năng dẫn ngay tới hậu quả nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời.

Theo kế hoạch, danh mục cụ thể các tội danh được bổ sung sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện trong hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội trong thời gian tới.

Dự kiến, dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 4.