Bộ Công an mở rộng điều tra liên doanh đứng sau 2 đại dự án ở Lào Cai, hé lộ loạt sai phạm gây thua lỗ nghìn tỷ

Mới đây, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) đã khởi tố bổ sung vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) cùng các đơn vị liên quan; đồng thời khởi tố bị can, khám xét đối với 24 người về nhiều tội danh.

Theo cơ quan điều tra, 16 người bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”. Trong số này có nhiều cựu lãnh đạo, cán bộ của Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM), Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL, mã: TVN), Công ty Khoáng sản Lào Cai (LAMICO) và Công ty INFISCO.

Được biết, VTM được thành lập năm 2006 dưới hình thức liên doanh giữa VNSTEEL, LAMICO và Công ty TNHH Khống chế cổ phần Gang thép Côn Minh (KISC, Trung Quốc).

Doanh nghiệp này sở hữu 2 cơ sở sản xuất chính gồm mỏ sắt Quý Xa tại xã Sơn Thủy, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai cùng Nhà máy Gang thép Lào Cai tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, huyện Bảo Thắng.

Hé lộ loạt sai phạm nghiêm trọng

Từ cuối năm 2017, qua thanh tra dự án Nhà máy Gang thép Lào Cai và dự án khai thác mỏ sắt Quý Xa, Thanh tra tỉnh Lào Cai xác định doanh nghiệp liên tục thua lỗ chỉ sau hai năm đi vào hoạt động.

Theo Báo Dân trí, kết luận thanh tra cho thấy quá trình xây dựng phương án liên doanh, đàm phán và ký kết điều lệ hoạt động của VTM tồn tại nhiều bất cập. Một số ý kiến từ các bộ, ngành không được tiếp thu đầy đủ, dẫn tới nhiều vướng mắc kéo dài trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đáng chú ý, việc giao quyền xuất khẩu quặng sắt Quý Xa cho phía KISC khiến VTM gặp khó trong điều hành. Ngoài ra, quy định bắt buộc phải có sự đồng thuận tuyệt đối đối với các khoản đầu tư và giao dịch nội bộ giá trị lớn cũng làm chậm quá trình ra quyết định, ảnh hưởng hiệu quả đầu tư.

Cơ quan thanh tra cũng chỉ ra nhiều sai phạm trong giai đoạn lập và phê duyệt dự án. Tổng mức đầu tư ban đầu được xây dựng dựa trên báo cáo khái toán sơ bộ, dẫn tới việc phải điều chỉnh nhiều lần trong quá trình triển khai, khiến chi phí đội lên đáng kể.

Tính đến ngày 31/12/2016, lỗ lũy kế của dự án đã lên tới 1.188 tỷ đồng, cao gấp hơn 2 lần mức lỗ theo kế hoạch là 555 tỷ đồng.

Hai dự án hiện ra sao?

Sau thời gian dài gần như “đóng băng”, Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung đang dần tái khởi động hoạt động sản xuất khi có nhà đầu tư mới tham gia điều hành.

Nhà máy Gang thép Lào Cai đã chính thức vận hành trở lại từ tháng 4/2025, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động. Trong quý I/2026, sản lượng phôi thép đạt gần 86.000 tấn, sản lượng tiêu thụ vượt 95.000 tấn, mang về doanh thu khoảng 1.133 tỷ đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn ghi nhận khoản lỗ khoảng 177 tỷ đồng.

Dù vậy, rủi ro đối với hoạt động sản xuất vẫn hiện hữu khi nguồn cung quặng sắt từ mỏ Quý Xa chưa được khơi thông, trong khi thủ tục cấp phép khai thác mới vẫn chưa xác định thời điểm hoàn tất.

Theo đánh giá của doanh nghiệp, mỏ sắt Quý Xa giữ vai trò “mạch sống” đối với Nhà máy Gang thép Lào Cai. Nếu các vướng mắc liên quan đến cơ chế và thủ tục khai thác không sớm được tháo gỡ, nguy cơ gián đoạn sản xuất là rất lớn.

Trong khi đó, mỏ Quý Xa hiện đã có đơn vị tiếp quản mới là CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ đô - doanh nghiệp được thành lập vào cuối năm 2025 do ông Trần Văn Nam làm Tổng Giám đốc. Doanh nghiệp này có vốn điều lệ ban đầu 1.200 tỷ đồng và nhanh chóng nâng lên 3.000 tỷ đồng chỉ sau vài tháng hoạt động.