Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: 1 đồng ngân sách phải ‘kích hoạt’ được 3- 4 đồng vốn của doanh nghiệp

Sáng 21/1, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã trình bày tham luận quan trọng, nhấn mạnh vai trò then chốt của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST, CĐS) trong chiến lược phát triển đất nước giai đoạn mới.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, để Việt Nam bứt phá từ quốc gia thu nhập trung bình lên thu nhập cao, không còn con đường nào khác ngoài việc dựa vào bộ ba động lực KHCN – ĐMST – CĐS. Đây cũng chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong những thập niên tới.

'Khoán 10' mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Điểm nhấn quan trọng trong tham luận là việc Đảng đã mở rộng nội hàm và tái định nghĩa KHCN, ĐMST và CĐS theo cách tiếp cận mới, không chỉ giới hạn trong phòng thí nghiệm hay doanh nghiệp công nghệ, mà trở thành động lực lan tỏa toàn xã hội.

Theo đó, KHCN không chỉ là nghiên cứu, ĐMST không chỉ dành cho startup, còn CĐS không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin, mà là cách thức tổ chức lại nền kinh tế, mô hình quản trị và phương thức sản xuất – kinh doanh. Chính sự tái định nghĩa này đã tạo ra không gian phát triển rộng mở hơn, khai phóng những nguồn lực tăng trưởng mới cho đất nước.

“Nếu làm tốt, với bộ ba động lực này, Việt Nam hoàn toàn có thể đạt tăng trưởng 2 con số”, Bộ trưởng Hùng khẳng định.

Ông cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chính thức xác lập KHCN, ĐMST, CĐS là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của đất nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết 57 được ví như một “Khoán 10 mới” trong lĩnh vực KHCN, ĐMST và CĐS, với tinh thần rất rõ ràng: Quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm; chấp nhận rủi ro; đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể và để người làm khoa học, ĐMST được hưởng lợi từ thành quả lao động của mình.

Đây được coi là bước đột phá về tư duy thể chế, tháo gỡ những nút thắt lâu nay đang kìm hãm sáng tạo và ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tự chủ công nghệ lõi và công nghệ chiến lược, coi đây là cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia.

Việt Nam cần đi theo lộ trình từ ứng dụng – sản phẩm – thị trường, tiến tới làm chủ công nghệ, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò gia công hay sử dụng công nghệ nhập khẩu. Việc cho phép và khuyến khích ứng dụng cái mới trong thực tiễn được xác định là con đường nhanh nhất, hiệu quả nhất để hình thành và hoàn thiện các công nghệ mới.

Song song với đó, đổi mới sáng tạo cần được lan tỏa trong toàn xã hội, trở thành lối sống và phong cách sống của mỗi người dân, mỗi tổ chức, với một nền văn hóa khuyến khích khám phá và khoan dung với thất bại.

Một đồng ngân sách phải kích hoạt được 3–4 đồng của doanh nghiệp

Để bộ ba động lực này thực sự trở thành trung tâm của tăng trưởng, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, việc đầu tiên cần làm là đo lường được đóng góp của KHCN, ĐMST và CĐS vào GDP.

"Bộ KHCN hiện đang xây dựng phương pháp đo lường ở cả cấp quốc gia và địa phương. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đầu tiên đặt mục tiêu định lượng tác động của KHCN, ĐMST, CĐS tới tăng trưởng kinh tế, coi đây là giải pháp căn cơ để nâng cao hiệu quả đầu tư và chống lãng phí", Bộ trưởng cho hay.

Cùng với đó, Bộ KHCN đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ, ngành và địa phương phải có một trung tâm đổi mới sáng tạo, nhằm đưa đổi mới sáng tạo trở thành hoạt động thường xuyên, gắn chặt với thực tiễn phát triển.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, thể chế mới đóng vai trò quyết định đối với đổi mới sáng tạo và phát triển. Trong đó, chi cho KHCN không chỉ là tăng tỷ lệ, mà quan trọng hơn là hiệu quả lan tỏa của từng đồng ngân sách Nhà nước.

Mục tiêu đặt ra là 1 đồng của Nhà nước phải kích hoạt được 3–4 đồng từ doanh nghiệp. Khi đó, 2% chi ngân sách cho KHCN của Nhà nước có thể trở thành 2% GDP của toàn xã hội đầu tư cho KHCN. Bộ KHCN hiện đang hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ nghiên cứu giữa Nhà nước và doanh nghiệp để hiện thực hóa mục tiêu này.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, tầm nhìn chiến lược của Tổng Bí thư Tô Lâm và khát vọng hùng cường của hơn 100 triệu người dân Việt Nam, KHCN, ĐMST và CĐS sẽ là bộ ba động lực đưa đất nước bứt phá, thoát bẫy thu nhập trung bình và vươn lên trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao trong tương lai không xa.