Bộ Y tế công bố phác đồ chẩn đoán và điều trị virus Nipah

Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có khả năng lây từ động vật sang người và lây trực tiếp giữa người với người. Virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1998 tại Malaysia. Sau đó, nhiều đợt bùng phát lẻ tẻ nhưng đáng lo ngại đã được ghi nhận tại Bangladesh, Ấn Độ, Singapore và Philippines.

Bệnh thường diễn biến nặng, với các biểu hiện điển hình như viêm não, viêm phổi cấp. Tỷ lệ tử vong dao động từ 40-75%, tùy thuộc vào từng đợt bùng phát và điều kiện y tế. Nhiều trường hợp sống sót vẫn phải đối mặt với di chứng thần kinh kéo dài.

Virus Nipah được xếp vào bệnh truyền nhiễm nhóm A - nhóm bệnh đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và nguy cơ gây đại dịch. Đây cũng là một trong những tác nhân ưu tiên theo dõi của Tổ chức Y tế Thế giới.

Về đặc điểm sinh học, virus Nipah là virus RNA sợi đơn, thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus. Vật chủ tự nhiên được xác định là dơi ăn quả thuộc giống Pteropus - loài mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng. Vật chủ trung gian có thể là lợn, ngoài ra còn ghi nhận ở một số loài gia súc khác.

Hiện có hai dòng virus chính là dòng NiV-Malaysia chủ yếu lây từ động vật sang người, khả năng lây truyền giữa người với người thấp. Trong khi đó, dòng NiV-Bangladesh/NiV-India có độc lực cao hơn và dễ lây truyền qua tiếp xúc dịch tiết.

Virus Nipah có thể lây qua nhiều con đường: tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh hoặc chất tiết như nước tiểu, nước bọt; ăn thực phẩm nhiễm chất bài tiết của dơi (như nhựa cây chà là, trái cây); và lây từ người sang người qua dịch tiết hô hấp, nước tiểu hoặc chất nôn. Virus có thể lan truyền qua giọt bắn khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, đặc biệt ở những trường hợp có triệu chứng hô hấp rõ rệt.

Thời gian ủ bệnh thường từ 3-14 ngày, cá biệt có thể kéo dài tới 45 ngày. Giai đoạn khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu như sốt cao, đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn và tiêu chảy.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể rơi vào tình trạng rối loạn ý thức, lú lẫn, mất định hướng, co giật, yếu hoặc liệt chi. Tổn thương hô hấp nặng dẫn đến suy hô hấp tiến triển nhanh. Trường hợp nặng có thể suy đa tạng, suy tim, suy thận, xuất huyết tiêu hóa hoặc nhiễm trùng huyết. Khoảng 20% bệnh nhân sống sót có thể bị di chứng thần kinh lâu dài hoặc viêm não tái phát sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Về chẩn đoán, hướng dẫn yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt quy định lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm.

Các xét nghiệm chủ yếu gồm Real-time RT-PCR hoặc giải trình tự gen để phát hiện RNA virus trong dịch hô hấp, máu, nước tiểu hoặc dịch não tủy; cùng với xét nghiệm ELISA huyết thanh học phát hiện kháng thể.

Ca bệnh nghi ngờ là người có yếu tố dịch tễ và triệu chứng phù hợp hoặc ELISA dương tính; ca xác định phải có bằng chứng phát hiện RNA virus Nipah.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như vaccine phòng bệnh. Vì vậy, nguyên tắc điều trị chủ yếu là hỗ trợ tích cực và cách ly nghiêm ngặt. Tất cả ca nghi ngờ hoặc xác định đều phải nhập viện và cách ly tuyệt đối, kiểm soát nhiễm khuẩn chặt chẽ.

Điều trị triệu chứng bao gồm dùng paracetamol hạ sốt (tránh NSAID do nguy cơ chảy máu và hội chứng Reye), hỗ trợ hô hấp, thở máy khi cần, chống co giật, kiểm soát tăng áp lực nội sọ, duy trì cân bằng dịch - điện giải. Kháng sinh chỉ sử dụng khi có nhiễm khuẩn thứ phát.

Bộ Y tế nhấn mạnh, phòng bệnh vẫn là biện pháp then chốt, tập trung vào việc ngăn chặn các đường lây truyền và tăng cường giám sát dịch tễ, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu đi lại, giao thương tăng cao dịp Tết.