Bức tranh quốc phòng châu Âu: Siêu cường số 1 chiếm tới 30% tổng chi

Chi tiêu quốc phòng tại EU đã tăng đáng kể khi các mối đe dọa toàn cầu gia tăng, với mức chi tiêu gần như tăng gấp đôi trong 5 năm qua. Cơ quan Quốc phòng châu Âu (EDA) dự đoán con số này sẽ đạt 392 tỷ euro vào năm 2025. Năm 2020, chi tiêu đạt 198 tỷ euro, tăng 98% về giá trị danh nghĩa. Khi điều chỉnh theo lạm phát, mức tăng là 63%, nhưng vẫn là một sự gia tăng đáng kể trong giai đoạn 2020-2025.

Nhiều chuyên gia an ninh liên hệ sự gia tăng mạnh mẽ này với chiến sự tại Ukraine, cùng với sự suy yếu trong hỗ trợ an ninh châu Âu của Hoa Kỳ. Với kế hoạch hòa bình Nga-Ukraine đang được xây dựng, các chuyên gia lo ngại rằng một thỏa thuận có lợi cho Moscow có thể đe dọa sự ổn định lâu dài nếu một số đảm bảo an ninh bị bỏ qua. Đối với các nước láng giềng của Ukraine, mối đe dọa về một cuộc tấn công của Nga trong tương lai đang trở thành rủi ro ngày càng hiện hữu.

Vậy, khi hòa bình toàn cầu đang bị đe dọa, những quốc gia châu Âu nào đang đóng góp nhiều nhất cho quốc phòng của mình?

Đức dẫn đầu chi tiêu quốc phòng

Theo dữ liệu của EDA, các quốc gia EU đã chi 343,2 tỷ euro cho quốc phòng vào năm 2024. Đức dẫn đầu danh sách với khoảng cách lớn với 90,6 tỷ euro, chiếm 26,4% tổng chi tiêu quốc phòng của EU. Pháp đứng thứ hai với 59,6 tỷ euro, tương đương 17,4% tổng chi tiêu quốc phòng của EU. Hai quốc gia này chiếm 43,8% tổng chi tiêu quốc phòng của EU, tương đương 150 tỷ euro.

Do số liệu của Eurostat thấp hơn của EDA do sự khác biệt về phân loại, nên các số liệu được sử dụng ở đây phản ánh dữ liệu EDA, vốn cũng được cập nhật hơn.

Năm quốc gia chiếm 70%

Ý đứng thứ ba với 32,7 tỷ euro, theo sát là Ba Lan với 31,9 tỷ euro. Tây Ban Nha đứng thứ năm, nhưng chi tiêu quốc phòng của nước này vẫn tương đối thấp so với các nền kinh tế lớn ở châu Âu, ở mức 22,7 tỷ euro. Đầu năm nay, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa trục xuất Tây Ban Nha khỏi NATO vì phản đối cam kết tăng chi tiêu quân sự lên 5% GDP.

Tổng cộng, năm quốc gia đứng đầu trong bảng xếp hạng đã chi 237,5 tỷ euro cho quốc phòng, chiếm 69,2% tổng chi tiêu của EU.

14 quốc gia chiếm 8% tổng chi tiêu của EU

Tổng cộng có 14 quốc gia EU chi dưới 5 tỷ euro mỗi nước, và tám quốc gia trong số đó chi dưới 2 tỷ euro. Tổng cộng, nhóm 14 quốc gia này đã chi 28,2 tỷ euro, chỉ chiếm 8,2% tổng chi tiêu của EU. Nhóm này bao gồm Áo (4,9 tỷ euro), Hungary (4,5 tỷ euro) và Bồ Đào Nha (4,2 tỷ euro). Malta, quốc gia thành viên nhỏ nhất của EU, ghi nhận mức chi tiêu thấp nhất, chỉ 99 triệu euro.

Vương quốc Anh và Thổ Nhĩ Kỳ là những thành viên chính của NATO tại châu Âu, mặc dù họ không phải là thành viên của EU. Theo NATO, vào năm 2024, Vương quốc Anh đã chi 65,8 tỷ bảng Anh (74,97 tỷ euro) cho quốc phòng, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ chi khoảng 24,4 tỷ euro.

Chi tiêu quốc phòng bình quân đầu người

Chi tiêu quốc phòng bình quân đầu người rất khác nhau trên khắp châu Âu, từ 174 euro ở Malta đến 1.540 euro ở Đan Mạch vào năm 2024. Mức trung bình đơn giản trên các quốc gia EU là 686 euro và 764 euro khi tính theo dân số EU vào đầu năm.

Ngoài Đan Mạch, bốn quốc gia khác chi tiêu hơn 1.000 euro/người. Đó là Hà Lan (1.184 euro), Phần Lan (1.140 euro), Thụy Điển (1.073 euro) và Đức (1.069 euro).

Con số này thấp hơn 500 euro ở mười quốc gia, bao gồm Tây Ban Nha với 465 euro.

Trong số hai nền kinh tế lớn còn lại, Pháp chi 869 euro cho mỗi người, trong khi Ý phân bổ 555 euro.

Chi tiêu quốc phòng đang thay đổi như thế nào ở châu Âu?

"Cuộc tấn công toàn diện của Nga vào Ukraine là động lực chính thúc đẩy sự gia tăng chi tiêu quốc phòng", Calle Håkansson, một nhà nghiên cứu tại Cơ quan Nghiên cứu Quốc phòng Thụy Điển, chia sẻ với Euronews Business.

"Mặc dù đầu tư quốc phòng ở châu Âu đã tăng lên trong thập kỷ qua, nhưng cuộc chiến ở Ukraine đã đánh dấu một bước ngoặt lớn".

Số liệu của Eurostat và EDA cho thấy sự gia tăng chi tiêu danh nghĩa, trong khi giá cố định năm 2024 của EDA cho thấy sự thay đổi thực sự, được điều chỉnh theo mức giá năm 2024.

Theo giá cố định năm 2024, chi tiêu quốc phòng của EU là 234,2 tỷ euro vào năm 2020. Con số này đã tăng lên 343,2 tỷ euro vào năm 2024 và dự kiến sẽ đạt 381 tỷ euro vào năm 2025.

Mức tăng thực tế trong thập kỷ qua, từ năm 2015 đến năm 2025, là 99%. Năm 2014, chi tiêu đạt mức thấp nhất tính theo giá trị thực là 188,5 tỷ euro. Kể từ đó, con số này đã tăng lên hàng năm.

“Vào năm 2014, các nước EU – hầu hết cũng là thành viên của liên minh NATO – đã ngăn chặn xu hướng giảm ngân sách quốc phòng để ứng phó với cuộc xâm lược Ukraine lần đầu tiên của Nga”, Rafael Loss, nghiên cứu viên chính sách tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Châu Âu (ECFR), phát biểu với Euronews Business.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng phải mất vài năm để mức tăng tương đối của ngân sách quốc phòng vượt qua mức tăng trưởng GDP và do đó tiến gần hơn đến mục tiêu chi tiêu quốc phòng 2% của NATO, mà EU sau đó cũng đã lấy làm tham chiếu.

Tại một hội nghị thượng đỉnh đầu năm nay, các thành viên NATO đã nhất trí tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035 để ứng phó với áp lực từ Hoa Kỳ. Các quốc gia đang đặt mục tiêu chi 3,5% GDP cho quốc phòng cốt lõi trong khi 1,5% còn lại có thể được chi cho cơ sở hạ tầng an ninh rộng hơn.

Theo Euronews