Bùng nổ giao dịch số: Con số 9 tỷ USD/ngày nói lên điều gì về 'túi tiền' người Việt?

Trong nhiều năm, mỗi dịp Tết đến xuân về luôn là thời điểm “nóng” nhất của hoạt động rút tiền mặt. Nhu cầu tiền mặt có thời điểm tăng gấp 5–10 lần ngày thường, buộc các ngân hàng phải dồn lực cho vận chuyển, tiếp quỹ ATM, đặc biệt tại khu công nghiệp và các vùng tập trung đông lao động. Áp lực này không chỉ khiến chi phí vận hành đội lên đáng kể mà còn tiềm ẩn rủi ro an ninh, an toàn hệ thống.

Tuy nhiên, bức tranh ấy đang thay đổi nhanh hơn dự đoán.

Theo số liệu thống kê của Công ty CP Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas), giai đoạn 2020–2025 chứng kiến sự sụt giảm mạnh mẽ của giao dịch rút tiền mặt tại ATM. Nếu giai đoạn 2020–2021, mức giảm mới chỉ khoảng 7–8%, thì đến giai đoạn 2022–2023 con số này đã tăng lên 19%. Riêng giai đoạn 2024–2025, lượng rút tiền mặt tiếp tục giảm gần 30%.

“Tính chung cả giai đoạn 2020–2025, giao dịch rút tiền mặt qua ATM đã giảm hơn một nửa. Điều đáng nói là mức sụt giảm này diễn ra liên tục và ngày càng nhanh”, ông Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh tại Tọa đàm với chủ đề “Sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trong dịp Tết” do Thời báo Ngân hàng tổ chức ngày 4/2.

Diễn biến này cho thấy tiền mặt không còn giữ vai trò trung tâm trong các hoạt động chi tiêu thường nhật, kể cả trong những thời điểm nhạy cảm như dịp Tết – vốn được xem là “mùa cao điểm” của ATM.

40 triệu giao dịch, 9 tỷ USD mỗi ngày

Trái ngược với xu hướng rút tiền mặt, thanh toán không dùng tiền mặt lại tăng trưởng bùng nổ. Theo Napas, hiện mỗi ngày hệ thống xử lý trên 40 triệu giao dịch, với giá trị luân chuyển hơn 200 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 9 tỷ USD/ngày.

Đáng chú ý, trong các dịp cao điểm như Tết, số lượng giao dịch tăng thêm khoảng 30% so với ngày thường. Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước, mức tăng này không gây áp lực quá tải lên hệ thống.

“Khi đã đáp ứng ổn định nhu cầu giao dịch hằng ngày ở quy mô hàng chục triệu giao dịch, các đợt cao điểm như Tết không còn là ‘cú sốc’, mà trở thành một phần trong kịch bản vận hành đã được dự liệu trước”, ông Nguyễn Hoàng Long chia sẻ.

Nói cách khác, thanh toán số đã chuyển từ trạng thái “ứng phó” sang “vận hành thường trực”, đủ sức hấp thụ các cú tăng trưởng ngắn hạn mà không làm hệ thống căng thẳng.

Theo ông Long, sự gia tăng mạnh mẽ của thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ dừng lại ở câu chuyện tiện lợi hay tiết giảm chi phí. Quan trọng hơn, đây là vấn đề mang tính chiến lược đối với an ninh tài chính – tiền tệ quốc gia.

“Chủ quyền tiền tệ không chỉ nằm ở đồng tiền vật lý, mà còn ở hạ tầng thanh toán số. Việc Việt Nam xây dựng được một hệ thống thanh toán quốc gia độc lập, kết nối toàn bộ các ngân hàng trong nước, có ý nghĩa chiến lược lâu dài”, ông Long nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thanh toán xuyên biên giới và các nền tảng công nghệ toàn cầu ngày càng phát triển, việc làm chủ hạ tầng thanh toán nội địa được xem là “xương sống” của nền kinh tế số.

Thanh toán số đang làm thay đổi sâu sắc thói quen chi tiêu của xã hội. Từ siêu thị, trung tâm thương mại đến chợ truyền thống, quán ăn nhỏ, quán nước vỉa hè, quét mã QR ngày càng phổ biến. Ngay cả tại nhiều vùng nông thôn, miền núi, thanh toán không tiền mặt cũng dần trở thành lựa chọn quen thuộc trong các giao dịch hằng ngày.

Nhờ đó, nhu cầu chi tiêu dịp Tết được “dàn đều” trên nền tảng số, thay vì dồn áp lực vào các điểm rút tiền mặt như trước. Về kinh tế – xã hội, thanh toán số giúp giảm chi phí in ấn, vận chuyển, lưu trữ tiền mặt, hạn chế rủi ro mất cắp và tăng tính minh bạch của dòng tiền. Đồng thời, dữ liệu giao dịch số đang trở thành nền tảng quan trọng cho điều hành chính sách tiền tệ và phát triển kinh tế số.