Cá mập đứng sau F88, MWG, FPT, Pharmacity… và công thức tạo 'case study tỷ USD' từ doanh nghiệp còn trong trứng nước

Vào vốn sau giai đoạn thử nghiệm mô hình

Mekong Capital hoạt động theo mô hình quỹ vốn cổ phần tư nhân, tập trung vào đầu tư tăng trưởng. Quỹ huy động vốn theo từng giai đoạn, nhận vốn cam kết từ nhà đầu tư tổ chức, giải ngân vào doanh nghiệp tư nhân, đồng hành trong nhiều năm và thực hiện thoái vốn khi doanh nghiệp mở rộng quy mô, củng cố bộ máy và tiến gần hơn tới các chuẩn mực của thị trường vốn.

Hiện Mekong quản lý 5 quỹ, gồm Mekong Enterprise Fund năm 2002 với 18,5 triệu USD, Mekong Enterprise Fund II năm 2006 với 50 triệu USD, Vietnam Azalea Fund năm 2007 với 64 triệu USD, Mekong Enterprise Fund III năm 2015 với 112,5 triệu USD và Mekong Enterprise Fund IV năm 2019 với 246 triệu USD.

Tổng vốn cam kết toàn hệ vào khoảng 491 triệu USD. Mekong cũng công bố đã thực hiện 46 khoản đầu tư vốn cổ phần tư nhân và 35 thương vụ thoái vốn toàn phần.

Cơ cấu này cho thấy Mekong hoạt động trên nền dòng vốn tổ chức, thay vì mô hình huy động vốn nhỏ lẻ trong nước. Quỹ vận hành như một đơn vị quản lý vốn cho các tổ chức muốn đầu tư dài hạn vào doanh nghiệp Việt Nam. Song song với đó, Mekong xây dựng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội, quản trị và khung thẩm định rủi ro phi tài chính theo chuẩn quốc tế.

Mô hình hiện nay không hình thành ngay từ đầu. Quỹ đầu tiên từng tập trung vào doanh nghiệp gia đình sản xuất hàng xuất khẩu, nhưng cách tiếp cận này không tạo ra thay đổi đáng kể về lợi nhuận hay giá trị cổ đông.

Sau giai đoạn đó, Mekong chuyển trọng tâm sang doanh nghiệp tiêu dùng. Từ khoảng 2008 đến 2010, quỹ xây dựng một cách tiếp cận mới, đặt tầm nhìn, đội ngũ lãnh đạo, hội đồng quản trị, văn hóa doanh nghiệp và dữ liệu vào trung tâm của quá trình tạo giá trị.

Từ quá trình chuyển hướng này, Mekong định vị ở phần giữa của thị trường vốn tư nhân. Quỹ không đi vào giai đoạn quá sớm, khi doanh nghiệp còn thử mô hình, nhưng cũng không tập trung vào các trường hợp phải tái cơ cấu triệt để.

Mekong ưu tiên doanh nghiệp đã chứng minh được hiệu quả kinh tế ở cấp đơn vị, đã qua giai đoạn thử nghiệm sản phẩm và thị trường, và đang chuẩn bị tăng tốc bằng vốn đầu tư, mở rộng đội ngũ quản lý và nâng cấp hệ thống vận hành.

Tỷ lệ sở hữu phổ biến của Mekong nằm trong vùng 30% đến 49%. Riêng tại Mekong Enterprise Fund IV, quy mô mỗi khoản đầu tư điển hình đạt từ 10 đến 35 triệu USD.

Tạo giá trị sau giải ngân bằng quản trị, nhân sự và dữ liệu

Sau khi giải ngân, Mekong tham gia vào quá trình xây dựng tầm nhìn phát triển, tuyển lãnh đạo cấp cao, củng cố hội đồng quản trị với thành viên độc lập, thúc đẩy số hóa, hoàn thiện kiến trúc dữ liệu và nâng năng lực điều hành. Với mô hình nắm cổ phần thiểu số, quỹ không dựa chủ yếu vào quyền kiểm soát tuyệt đối, mà mở rộng ảnh hưởng thông qua quản trị, tổ chức và chuyên môn.

Bộ máy hậu đầu tư này được hình thành trong nhiều năm. Từ năm 2008, Mekong đã xây đội tuyển dụng nội bộ với 3–4 chuyên gia để hỗ trợ doanh nghiệp tìm người quản lý cấp cao. Từ năm 2018, quỹ tiếp tục đầu tư vào năng lực hỗ trợ dữ liệu, công nghệ và vận hành linh hoạt. Đến năm 2024, số vị trí quản lý cấp cao được tuyển thành công tăng gấp đôi so với năm 2023.

Các công cụ mà Mekong tập trung gồm tầm nhìn phát triển, đội ngũ quản lý, hội đồng quản trị, chuyển đổi số, kiến trúc dữ liệu và hệ thống báo cáo quản trị. Phần việc này diễn ra sau giải ngân và gắn với quá trình điều chỉnh tổ chức, thay vì chỉ dừng ở việc cung cấp vốn.

Một số kết quả đã công bố phản ánh diễn biến của cách làm này. Mekong Enterprise Fund II, sau khi thoái khoản cuối cùng vào năm 2018, đạt hệ số hoàn vốn ròng 4,6 lần và tỷ suất sinh lời nội bộ ròng 22,7%. Thế Giới Di Động đạt mức sinh lời 57 lần vốn và tỷ suất sinh lời nội bộ 61,1% trong hơn 10 năm. Golden Gate đạt 9 lần vốn, còn Traphaco đạt mức sinh lời gộp 6,3 lần.

Các trường hợp này đi cùng quá trình doanh nghiệp mở rộng quy mô, củng cố bộ máy quản trị và nâng chất lượng vận hành trước thời điểm thoái vốn.

Theo trình tự đó, dòng tiền của Mekong hình thành qua một chuỗi gồm lựa chọn doanh nghiệp sau giai đoạn thử nghiệm, nâng cấp bộ máy để tăng tốc vận hành và đưa tài sản đến trạng thái có thể bán cho thị trường vốn, nhà đầu tư chiến lược hoặc quỹ lớn hơn.

Hiện thực hóa giá trị qua danh mục và thoái vốn

Danh mục hiện tại của Mekong đã mở rộng ra ngoài bán lẻ và tiêu dùng truyền thống, nhưng vẫn tập trung vào các lĩnh vực gắn với nhu cầu tiêu dùng, sức khỏe, học tập và dịch vụ của tầng lớp trung lưu Việt Nam.

Quỹ hiện có mặt ở 7 cụm chính, gồm bán lẻ với Vua Nệm, Pharmacity và HSV; dịch vụ tài chính với F88; công nghệ sinh học và y tế với Gene Solutions, LiveSpo và TNH; công nghệ nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn với Entobel và HUSK; hàng tiêu dùng với Marou và Mutosi; hậu cần với Nhất Tín Logistics và ABA Cooltrans; giáo dục với YOLA.

Nếu tính theo doanh nghiệp đang còn đầu tư, danh mục hiện vào khoảng 14 công ty. Ở cấp quỹ, Mekong Enterprise Fund III tập trung nhiều hơn vào tiêu dùng, giáo dục và hậu cần, trong khi Mekong Enterprise Fund IV mở rộng sang y tế, công nghệ sinh học, công nghệ nông nghiệp và nông nghiệp tái sinh. F88 xuất hiện ở cả quỹ III và quỹ IV, phản ánh việc Mekong tiếp tục rót vốn vào một tài sản đã được theo dõi trong thời gian dài.

Cách phân bổ danh mục cho thấy Mekong tập trung vào những mô hình có khả năng mở rộng quy mô, chuẩn hóa vận hành và hình thành lộ trình thoái vốn. Ở cuối năm 2025, F88 đạt 907 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, có 945 chi nhánh, mở rộng hợp tác với MoMo và được chấp thuận phát hành 1.000 tỷ đồng trái phiếu công chúng. Cùng thời điểm, Vua Nệm có 169 cửa hàng và tăng 400% lợi nhuận ròng trong năm 2025, còn Pharmacity có 1.049 cửa hàng và mở mới 139 cửa hàng trong năm.

Ở nhóm y tế và công nghệ sinh học, Gene Solutions đã mở rộng lên 14 phòng xét nghiệm tại châu Á, trong đó có 3 trung tâm đạt chuẩn CAP. TNH hiện có 3 bệnh viện, 700 giường được cấp phép, hơn 800 nhân sự và kế hoạch mở trung tâm hỗ trợ sinh sản trong quý III/2026. Đây là những khoản đầu tư đã có quy mô vận hành đủ rõ để theo dõi bằng các chỉ tiêu cụ thể.

Mekong sử dụng nhiều phương thức thoái vốn, gồm niêm yết, bán cho nhà đầu tư chiến lược và bán cho quỹ lớn hơn. Trong quá trình đó, doanh nghiệp mở rộng quy mô thông qua điểm bán, chi nhánh, phòng xét nghiệm, bệnh viện hoặc mạng lưới phân phối. Song song với đó, hiệu quả vận hành được cải thiện thông qua năng suất, biên lợi nhuận và chất lượng quản trị, trước khi tài sản đạt tới trạng thái có thể thoái vốn qua nhiều kênh khác nhau.