Các ngân hàng trung ương âm thầm gom vàng với tốc độ chưa từng có: Tín hiệu về một trật tự tiền tệ mới?

Khi nhắc đến dự trữ vàng quốc gia, nước Mỹ vẫn là cái tên đứng đầu thế giới với 8.133,5 tấn vàng, phần lớn được lưu trữ tại Fort Knox và Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York. Tuy nhiên, lượng vàng này gần như không thay đổi trong hơn hai thập kỷ qua.

Vì vậy, câu chuyện đáng chú ý nhất của thị trường vàng hiện nay không còn là quốc gia nào sở hữu nhiều vàng nhất, mà là quốc gia nào đang tích cực mua vào và điều gì đang thúc đẩy làn sóng đó.

Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), trong quý I/2026, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đã mua ròng 244 tấn vàng, cao hơn quý trước và vượt mức trung bình của 5 năm gần đây. Đây không phải hoạt động đầu cơ ngắn hạn mà là chiến lược tích lũy có chủ đích, phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách các quốc gia nhìn nhận vai trò của vàng trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Hiện 10 quốc gia sở hữu lượng vàng lớn nhất thế giới đang nắm giữ khoảng 70% tổng dự trữ vàng chính thức toàn cầu. Riêng Mỹ và các nước châu Âu chiếm hơn 60%, cho thấy vàng vẫn giữ vị trí đặc biệt trong cấu trúc dự trữ quốc gia dù hệ thống tiền tệ hiện đại đã không còn neo trực tiếp vào kim loại quý này.

Khoảng cách Đông - Tây ngày càng rõ nét

Một trong những điểm đáng chú ý nhất nằm ở tỷ trọng vàng trong tổng dự trữ quốc gia.

Tại Mỹ và Đức, vàng chiếm khoảng 69% tổng dự trữ ngoại hối, di sản còn lại từ thời kỳ Bretton Woods khi vàng đóng vai trò nền tảng của hệ thống tiền tệ quốc tế.

Trong khi đó, tỷ lệ này ở Trung Quốc chỉ khoảng 9%, còn Nhật Bản chỉ 5%.

Khoảng cách này phản ánh một thực tế quan trọng: các nền kinh tế phương Tây đã tích lũy lượng vàng khổng lồ từ nhiều thập kỷ trước, trong khi nhiều nền kinh tế châu Á hiện mới bước vào giai đoạn tăng tốc mua vàng.

Vì sao các ngân hàng trung ương đẩy mạnh mua vàng?

Làn sóng mua vàng quy mô lớn bắt đầu từ năm 2022 và chưa có dấu hiệu chậm lại.

Năm 2022, các ngân hàng trung ương mua ròng 1.082 tấn vàng, mức cao nhất trong hơn nửa thế kỷ. Năm 2023, con số này tiếp tục duy trì ở mức 1.037 tấn.

Bước ngoặt xuất hiện sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào tháng 2/2022. Mỹ và các đồng minh phương Tây đã đóng băng khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga được giữ ở nước ngoài.

Động thái này khiến nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới nhận ra rằng các tài sản dự trữ bằng USD hoặc được lưu giữ bên ngoài lãnh thổ quốc gia có thể trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị.

Ngược lại, vàng được cất giữ trong kho dự trữ quốc gia không thể bị đóng băng, trừng phạt hay mất giá do quyết định của một chính phủ nước ngoài.

Từ đó, vàng không còn đơn thuần là tài sản phòng thủ truyền thống mà trở thành một công cụ bảo đảm chủ quyền tài chính.

Ai đang mua vàng nhiều nhất?

Ba Lan hiện là quốc gia mua vàng mạnh nhất thế giới.

Trong quý I/2026, Ngân hàng Trung ương Ba Lan đã bổ sung thêm 31 tấn vàng, nâng tổng dự trữ lên 582 tấn. Hồi đầu năm nay, nước này còn chính thức đặt mục tiêu nâng dự trữ lên 700 tấn.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ba Lan Adam Glapiński cho biết việc tăng dự trữ vàng là biện pháp củng cố an ninh tài chính trong bối cảnh quốc gia này nằm ở sườn phía đông của NATO và đối mặt với nhiều bất ổn địa chính trị.

Uzbekistan cũng mua thêm 25 tấn vàng trong quý đầu năm, nâng tổng lượng nắm giữ lên 416 tấn. Đáng chú ý, vàng hiện chiếm tới 87% tổng dự trữ ngoại hối của nước này, thuộc nhóm tỷ lệ cao nhất thế giới.

Trong khi đó, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tiếp tục chuỗi mua vàng kéo dài hơn 17 tháng liên tiếp khi bổ sung thêm 7 tấn trong quý I.

Theo số liệu chính thức, Trung Quốc hiện sở hữu 2.313 tấn vàng, tương đương khoảng 9% tổng dự trữ ngoại hối.

Ấn Độ cũng duy trì chiến lược mua vàng đều đặn trong nhiều năm qua. Với khoảng 880 tấn vàng dự trữ, New Delhi xem kim loại quý là công cụ giúp giảm phụ thuộc vào đồng USD và ổn định thị trường tiền tệ.

Vì sao Mỹ và châu Âu không mua thêm?

Câu trả lời khá đơn giản: họ đã tích lũy đủ từ nhiều thập kỷ trước.

Mỹ, Đức, Italy và Pháp xây dựng phần lớn kho vàng dự trữ trong thời kỳ hệ thống Bretton Woods còn tồn tại, khi vàng đóng vai trò nền tảng của hệ thống tiền tệ quốc tế.

Hiện Mỹ vẫn ghi nhận lượng vàng dự trữ theo giá pháp định 35 USD/ounce, tương đương giá trị sổ sách khoảng 37 tỷ USD.

Tuy nhiên, với giá vàng thị trường khoảng 4.450 USD/ounce vào tháng 5/2026, kho vàng 8.133,5 tấn của Mỹ có giá trị thực tế lên tới khoảng 1.160 tỷ USD.

Đây được xem là một trong những khoản lợi nhuận chưa thực hiện lớn nhất trên bảng cân đối tài sản của bất kỳ chính phủ nào trên thế giới.

Trung Quốc thực sự sở hữu bao nhiêu vàng?

Một trong những câu hỏi lớn nhất của thị trường là liệu lượng vàng mà Trung Quốc công bố có phản ánh đầy đủ thực tế hay không.

Hiện Bắc Kinh báo cáo dự trữ ở mức 2.313 tấn. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng con số thực tế có thể cao hơn đáng kể.

Nghi ngờ này xuất phát từ tiền lệ trong quá khứ. Năm 2015, Trung Quốc bất ngờ công bố lượng vàng dự trữ đã tăng từ 1.054 tấn lên 1.658 tấn, đồng nghĩa nước này đã âm thầm mua thêm 604 tấn trong suốt 6 năm mà không công bố.

Ngoài ra, Trung Quốc hiện là quốc gia khai thác vàng lớn nhất thế giới với sản lượng khoảng 380 tấn mỗi năm. Khối lượng giao dịch lớn trên Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải cùng các chính sách khuyến khích tích lũy vàng cũng làm dấy lên suy đoán rằng lượng vàng thực tế có thể lên tới 4.000-5.000 tấn.

Nếu đúng như vậy, tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối của Trung Quốc có thể lên tới 15-20%, cao hơn nhiều so với số liệu chính thức hiện nay.

Tín hiệu gì từ cuộc đua gom vàng?

Xét về lượng nắm giữ, Mỹ vẫn là quốc gia sở hữu nhiều vàng nhất thế giới. Tuy nhiên, hành vi mua vào của các ngân hàng trung ương mới là chỉ báo phản ánh những thay đổi sâu sắc hơn trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Từ năm 2018 đến nay, dự trữ vàng của Ba Lan đã tăng hơn 460%. Trung Quốc liên tục mua vàng trong khi vẫn nắm giữ lượng lớn trái phiếu chính phủ Mỹ. Uzbekistan dành tới 87% dự trữ ngoại hối cho vàng.

Những quyết định này không đến từ các nhà đầu tư ngắn hạn mà từ các định chế có tầm nhìn hàng thập kỷ và chịu trách nhiệm bảo vệ tài sản quốc gia.

Việc các ngân hàng trung ương toàn cầu duy trì lượng mua ròng trên 1.000 tấn mỗi năm trong ba năm liên tiếp cho thấy đây không còn là một xu hướng nhất thời. Đó là quá trình tái cơ cấu dự trữ quy mô lớn, phản ánh nhu cầu giảm phụ thuộc vào các tài sản tài chính truyền thống và tăng cường khả năng tự chủ trước những biến động địa chính trị.

Trong bối cảnh đó, vàng đang dần lấy lại vị thế như một tài sản chiến lược của các quốc gia, không chỉ với vai trò lưu giữ giá trị mà còn là công cụ bảo vệ chủ quyền tài chính trong một thế giới ngày càng phân cực.