Các nhà kinh tế cảnh báo hệ lụy xung đột tại Trung Đông: Trung Quốc có thể sẽ thiệt hại nặng?

Trong suốt một năm qua, các nhà kinh tế tập trung mô hình hóa tác động từ cuộc chiến thương mại đầy biến động của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Giờ đây, điều họ phải đối mặt không còn là “chiến tranh thuế quan” mà là một cuộc xung đột thực sự tại Trung Đông.

Tác động tức thời và rõ rệt nhất của căng thẳng leo thang tại khu vực này thể hiện qua phản ứng của thị trường tài chính: Nhà đầu tư ồ ạt tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn như đồng USD và vàng, trong khi chứng khoán suy giảm. Điều này khiến các nền kinh tế nhỏ — đặc biệt là những nước có dự trữ ngoại hối hạn chế — trở nên dễ tổn thương hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Dầu mỏ

Kênh tác động quan trọng nhất tới kinh tế thế giới là giá dầu. Dầu Brent có lúc tăng tới 13%, vượt ngưỡng 82 USD/thùng — mức cao nhất kể từ tháng 1/2025 — trong khi dầu WTI giao dịch quanh 72 USD/thùng trong phiên đầu tuần tại châu Á.

Iran hiện cung cấp khoảng 5% nguồn cung dầu toàn cầu. Theo báo cáo do các chuyên gia Ziad Daoud và Dina Esfandiary thực hiện, nếu nguồn cung từ Iran bị gián đoạn hoàn toàn, giá dầu có thể tăng thêm khoảng 20%. Đáng chú ý, khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới vận chuyển qua eo biển Hormuz; nếu tuyến đường này bị phong tỏa, giá dầu có thể vọt lên tới 108 USD/thùng.

Nếu mức giá cao được duy trì, các nền kinh tế nhập khẩu lớn như Trung Quốc, châu Âu và Ấn Độ sẽ chịu thiệt hại đáng kể, trong khi các nước xuất khẩu như Nga, Canada và Na Uy có thể hưởng lợi. Đối với Mỹ, người tiêu dùng sẽ chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu tăng cao, song nền kinh tế nói chung ít bị tác động tiêu cực hơn do sản lượng dầu đá phiến giúp nước này trở thành quốc gia xuất khẩu ròng.

Nguy cơ leo thang kéo dài

Tất cả sẽ phụ thuộc vào diễn biến trong những ngày và tuần tới. Trong một báo cáo riêng, các chuyên gia nhận định phản ứng của Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục leo thang.

“Dù không thể sánh với ưu thế quân sự của Mỹ, Iran vẫn có thể gây ra những tổn thất đáng kể”, các chuyên gia gồm Daoud, Esfandiary, Becca Wasser và Jennifer Welch nhận định.

Đối với nền kinh tế toàn cầu vốn đang chật vật trước tác động từ chính sách thuế quan của Tổng thống Trump và những bất định xoay quanh ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo đến thị trường lao động, làn sóng căng thẳng mới tại Trung Đông càng làm gia tăng mức độ bất ổn.

Trung Quốc đối mặt rủi ro lớn

Trung Quốc được xem là một trong những bên chịu thiệt hại đáng kể nếu nguồn cung dầu Iran bị gián đoạn. Theo các nhà phân tích tại TD Securities, trong đó có Rich Kelly, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 99% lượng dầu xuất khẩu của Iran — tương đương khoảng 13% tổng lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này trong năm 2025.

“Trung Quốc sẽ mất đi một nguồn cung dầu giá rẻ”, các chuyên gia nhận định. Trong khi đó, Nga có thể hưởng lợi khi nhu cầu từ Ấn Độ và Trung Quốc có xu hướng chuyển sang dầu Urals được chiết khấu mạnh, qua đó giảm bớt áp lực lên ngân sách Moscow do giá dầu suy yếu trước đó.

Sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã lên tiếng chỉ trích, gọi việc này là điều không thể chấp nhận.

Sự kiện này diễn ra chỉ khoảng một tháng trước khi Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến tiếp đón Tổng thống Trump tại Bắc Kinh. Bất kỳ sự xấu đi nào trong quan hệ Mỹ - Trung đều có nguy cơ phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại vốn đã giúp trấn an nhà đầu tư hai bờ Thái Bình Dương.

Các nền kinh tế dễ tổn thương và phản ứng của Ngân hàng trung ương

Nếu biến động thị trường kéo dài, những quốc gia có “vùng đệm” hạn chế sẽ chịu rủi ro cao. Các chuyên gia tại Citigroup cảnh báo những nước có dự trữ ngoại hối thấp như Argentina, Sri Lanka, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ có thể đối mặt với nguy cơ dòng vốn rút ra đột ngột và đồng nội tệ mất giá.

Để bảo vệ đồng tiền, Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã thông báo tạm dừng các phiên đấu thầu repo kỳ hạn một tuần do diễn biến phức tạp trên thị trường tài chính.

Theo Robin Brooks, tác giả bản tin Shadow Price Macro Substack, Thổ Nhĩ Kỳ đặc biệt nhạy cảm với biến động tâm lý thị trường do có quan hệ thương mại với Iran. “Iran là một nền kinh tế nhỏ, nhưng ở góc độ thị trường, đây sẽ là thêm một lý do để giới đầu tư có cái nhìn tiêu cực với Thổ Nhĩ Kỳ”, ông nhận định.

Về phía các Ngân hàng Trung ương, giới phân tích cho rằng họ sẽ giữ cách tiếp cận thận trọng trong ngắn hạn.

“Điều khiến tình hình phức tạp hơn là sự gia tăng bất định trên diện rộng toàn cầu, có thể tác động đến cầu tiêu dùng trong khi kỳ vọng lạm phát lại tăng lên. Điều này cho thấy cần kiên nhẫn ban đầu, nhưng sẵn sàng phản ứng khi tình hình Trung Đông ổn định hơn”, các chuyên gia TD Securities nhận định.