Các nhà máy lọc dầu Mỹ 'hái ra tiền' từ xung đột với Iran

Cuộc chiến tại Iran đã gây ra một trong những cú gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử, khiến sản lượng tại khu vực Vùng Vịnh sụt giảm mạnh và hoạt động lọc dầu ở Trung Đông cũng như nhiều nơi khác bị hạn chế.

Tình trạng thiếu hụt nguồn cung đã siết chặt dòng dầu đến các nhà máy lọc dầu châu Á, đẩy giá nhiên liệu leo thang. Trong khi đó, nhiều nhà máy tại châu Âu lại khó tận dụng cơ hội do giá dầu thô đầu vào tăng quá nhanh, làm triệt tiêu phần lợi nhuận từ việc giá bán tăng.

Ngược lại, các nhà máy lọc dầu Mỹ đang “hái ra tiền” khi kết hợp được hai yếu tố: nguyên liệu đầu vào rẻ và giá bán sản phẩm cao. Lợi thế này đến từ nguồn dầu nội địa dồi dào cùng nhập khẩu giá thấp từ Canada và Mexico.

“Các nhà lọc dầu Mỹ từ lâu đã có lợi thế về dầu thô nội địa giá rẻ và họ đã xây dựng chiến lược xoay quanh lợi thế này suốt hơn một thập kỷ,” Robert Campbell từ Energy Aspects nhận định. “Những gì đang diễn ra hiện nay là lợi thế đó được phóng đại tối đa.”

Theo ông, nhiều nhà máy tại Mỹ đang vận hành gần hết công suất để tận dụng “mỏ vàng” lợi nhuận. Xuất khẩu dầu diesel và nhiên liệu bay từ Mỹ sang châu Âu và châu Á tăng mạnh, thậm chí có lô hàng đi xa tới Australia.

Biên lợi nhuận lọc dầu tại Mỹ đã tăng lên khoảng 20 USD đến 25 USD mỗi thùng, gần gấp đôi mức thông thường hồi đầu tháng 3, theo Rystad.

Sự bứt phá này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump liên tục nhấn mạnh “thế thống trị năng lượng của Mỹ”, nhờ cuộc cách mạng dầu đá phiến giúp nước này trở thành một trong những nhà xuất khẩu nhiên liệu tinh chế lớn.

Tuy vậy, người tiêu dùng Mỹ vẫn chịu tác động khi giá xăng bán lẻ tăng mạnh, yếu tố có thể ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu của các tập đoàn lớn vận hành cả khai thác lẫn lọc dầu như ExxonMobil và Chevron lần lượt tăng 21% và 18% từ đầu năm. Nhóm doanh nghiệp tập trung vào lọc dầu nội địa như Valero Energy, HF Sinclair, Marathon Petroleum và Phillips 66 thậm chí tăng trung bình khoảng 27%.

Một yếu tố khác hỗ trợ là nguồn cung từ Venezuela. Sau khi chính quyền Mỹ kiểm soát tình hình tại quốc gia này vào tháng 1, lượng dầu thô nhập khẩu từ Venezuela đã tăng mạnh. Chevron, nhà vận hành tư nhân lớn nhất tại đây, đã mở rộng tỷ lệ sở hữu tại nhiều dự án sau biến động chính trị.

“Nếu có điều gì rút ra từ năm 2026, thì đó là thế giới cần nhiều năng lượng hơn”, ông nói, đồng thời cho rằng nguồn cung bổ sung từ Venezuela vừa có lợi cho người tiêu dùng Mỹ, vừa hỗ trợ nền kinh tế Venezuela.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, nhập khẩu dầu thô từ Venezuela đã tăng gấp 3 lần trong 1 năm, lên 412.000 thùng mỗi ngày, chiếm khoảng 3,5% tổng nhập khẩu của Mỹ, qua đó góp phần cải thiện nguồn cung.

Susan Bell, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách mảng hạ nguồn tại Rystad, nhận định các nhà máy lọc dầu Mỹ đang hưởng lợi lớn vì giá dầu thô tại Bắc Mỹ không tăng mạnh như giá dầu vật lý tại châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ Vùng Vịnh.

“Các nhà máy lọc dầu Mỹ có lợi thế khi giá dầu thực tế họ mua không bị ‘thổi phồng’ như tại khu vực Thái Bình Dương,” bà nói.

Dù vậy, các doanh nghiệp Mỹ không hoàn toàn “miễn nhiễm” trước biến động thị trường. Tuần trước, Exxon và Chevron cảnh báo thiệt hại hàng tỷ USD do biến động giá dầu khiến các hợp đồng phái sinh phải ghi nhận lỗ trên sổ sách. Phillips 66 cũng báo lỗ khoảng 900 triệu USD vì lý do tương tự.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cho biết những khoản lỗ “trên giấy” này nhiều khả năng sẽ được bù đắp khi sản phẩm nhiên liệu được bán ra với giá cao hơn trong thời gian tới. Exxon gọi tác động tiêu cực lên lợi nhuận quý 1 chỉ là “hiệu ứng thời điểm” và sẽ đảo chiều trong các quý sau.

Theo chuyên gia Campbell, dù đang hưởng lợi ngắn hạn, các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể đối mặt cạnh tranh gia tăng trong thời gian tới, khi các khách hàng châu Á buộc phải tìm nguồn thay thế và có thể tranh mua dầu từ Mỹ nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng.

“Câu hỏi đáng chú ý trong vài tháng tới là liệu nguồn dầu thô tại Mỹ có trở nên khan hiếm hay không”, ông nói.

Theo FT