Căng thẳng tại eo biển Hormuz sẽ thổi bùng biến động hàng hóa phái sinh toàn cầu như thế nào?

Hormuz – Nút thắt 20 triệu thùng dầu và cú sốc lan ra toàn cầu

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải dầu khí quan trọng nhất thế giới, chiếm hơn 20% tổng tiêu thụ dầu toàn cầu. Năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu và 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng đã được vận chuyển qua eo biển này mỗi ngày. Tuy nhiên, công suất đường ống thay thế chỉ có 2,6 triệu thùng mỗi ngày, không đủ để thay thế lưu lượng thực tế, dẫn đến nguy cơ gián đoạn nguồn cung khi căng thẳng gia tăng.

Khi tình hình tại Hormuz leo thang, giá dầu đã tăng khoảng 10%, phản ánh lo ngại về sự gián đoạn dòng chảy qua khu vực. Đồng thời, số tàu chở dầu bị hư hại và số tàu neo chờ tăng lên. Một số hãng vận tải cũng giảm lưu lượng qua eo biển do lo ngại về an ninh.

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh trên thị trường bảo hiểm hàng hải đã tăng khoảng 50%, làm chi phí vận tải và neo đậu tăng theo. Mặc dù thiệt hại về lượng dầu mất đi chưa được ghi nhận lớn, nhưng chi phí giao hàng đã tăng và được phản ánh vào giá năng lượng trên thị trường tài chính.

Cú sốc Hormuz không chỉ tác động đến giá dầu mà còn lan tỏa đến các chỉ báo vĩ mô và tài chính. Giá dầu và chi phí liên quan tăng, làm gia tăng kỳ vọng lạm phát và điều chỉnh lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ, ảnh hưởng đến điều kiện tài chính toàn cầu. Chỉ số biến động giá dầu (VIX) đạt 60 điểm, cao hơn chỉ số biến động chứng khoán (VIX) ở mức 18,6 điểm, cho thấy thị trường chú trọng nhiều hơn đến rủi ro giá dầu.

Sự thay đổi về lợi suất và chênh lệch lãi suất giữa các đồng tiền khiến đồng đô la Mỹ biến động mạnh, thúc đẩy dòng tiền vào vàng và trái phiếu, trong khi cổ phiếu và hàng hóa công nghiệp giảm tỷ trọng.

Đối với các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Việt Nam, cú sốc từ Hormuz được truyền dẫn qua tỷ giá USD/VND, chi phí nhập khẩu năng lượng và khẩu vị rủi ro của dòng vốn quốc tế. Áp lực từ đồng đô la mạnh có thể gia tăng chi phí vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty vay ngoại tệ. Tại Việt Nam, giá xăng dầu, phân bón, nguyên liệu sản xuất và chi phí vận tải tăng, làm gia tăng chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Trên thị trường hàng hóa phái sinh, ký quỹ tính bằng đồng đô la Mỹ hoặc quy đổi theo tỷ giá có thể tăng do biến động tiền tệ và giá hàng hóa. Bảng giá và mức ký quỹ tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) ghi nhận sự thay đổi này, phản ánh sự truyền dẫn từ biến động an ninh tại Hormuz tới điều kiện giao dịch trên thị trường phái sinh trong nước.

Từ bản đồ Hormuz đến đường cong giá trên MXV

Khi căng thẳng tại eo biển Hormuz tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu, MXV-Index và các chỉ số thành phần trở thành công cụ quan trọng để theo dõi phản ứng của thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Vào ngày 27/02/2026, MXV-Index đạt mức 2.631,80 điểm, với các chỉ số Nông sản, Công nghiệp và Kim loại lần lượt ở mức 1.390,55 điểm, 1.994,26 điểm và 3.190,81 điểm. Các chỉ số này phản ánh biến động giá của 38 mặt hàng, chia thành bốn nhóm: nông sản, nguyên liệu công nghiệp, kim loại và năng lượng, liên thông với các sở giao dịch lớn trên thế giới.

Cấu trúc kỳ hạn của các mặt hàng trên MXV giúp theo dõi chi tiết cách thị trường định giá rủi ro theo thời gian. Mặc dù nhà đầu tư tại Việt Nam không nhận hàng vật chất, các hợp đồng kỳ hạn vẫn bám sát giá niêm yết và cấu trúc kỳ hạn trên thị trường quốc tế. MXV công bố giá mở cửa, giá cao nhất, thấp nhất và giá thanh toán của từng kỳ hạn, cùng với khối lượng giao dịch và vị thế mở.

Từ đó, tác động của biến động địa chính trị có thể được nhận diện qua mức giá tại từng thời điểm, độ dốc của đường cong giá và chênh lệch giữa các tháng giao hàng.

Một cách tiếp cận trong giao dịch là đọc đường cong kỳ hạn qua chi phí nắm giữ hàng hóa. Giá hợp đồng kỳ hạn có thể được biểu diễn như giá giao ngay cộng chi phí vốn, chi phí lưu kho, bảo hiểm, vận tải, sau khi trừ đi lợi ích của việc có hàng sẵn khi thị trường căng thẳng. Khi rủi ro chiến sự làm tăng chi phí bảo hiểm chiến tranh, vận tải và tuân thủ, chi phí nắm giữ hàng hóa tăng lên, khiến các kỳ hạn xa cao hơn giá giao ngay, làm đường cong kỳ hạn dốc lên.

Ngược lại, khi lo ngại thiếu hàng trong ngắn hạn, các kỳ hạn gần có thể có giá cao hơn kỳ hạn xa, khiến đường cong kỳ hạn dốc xuống. Sự dịch chuyển giữa các kỳ hạn dốc lên và dốc xuống phản ánh cách thị trường điều chỉnh để bù đắp chi phí nắm giữ theo thời gian hoặc ưu tiên khả năng tiếp cận hàng hóa trong ngắn hạn.

Thị trường bạc trên MXV là ví dụ điển hình. Vào phiên giao dịch ngày 26/02/2026, giá thanh toán của các kỳ hạn tháng 3, 4 và 5/2026 lần lượt là 86.998, 87.290 và 87.584, thể hiện chuỗi giá tăng dần theo thời gian giao hàng.

Đường cong kỳ hạn này phản ánh chi phí nắm giữ ròng khoảng 4% mỗi năm, gần với mức lãi suất ngắn hạn của đô la Mỹ trong cùng kỳ. Trong giai đoạn này, đường cong giá bạc duy trì độ dốc dương, với sự chênh lệch rõ rệt giữa các kỳ hạn gần và xa, không có dấu hiệu đảo chiều.

Một cú sốc, nhiều phản ứng trên thị trường hàng hóa

Biến động tại eo biển Hormuz không chỉ làm giá dầu tăng mà còn tác động mạnh đến các nhóm hàng hóa khác trên thị trường hàng hóa phái sinh. Mỗi nhóm hàng trên MXV phản ứng khác nhau trước cú sốc địa chính trị này, tùy theo cơ chế hình thành giá riêng biệt của từng nhóm.

Nhóm năng lượng bị ảnh hưởng trực tiếp bởi căng thẳng tại Hormuz, làm gia tăng chi phí vận chuyển, bảo hiểm và rủi ro gián đoạn dòng chảy dầu, khí. Các hợp đồng dầu thô, khí tự nhiên và xăng pha chế do vậy nhạy cảm với thông tin về tàu biển, tồn kho và sản lượng các nước xuất khẩu.

Trong khi đó, kim loại cơ bản và quặng sắt phản ứng mạnh mẽ hơn với biến động của đồng đô la Mỹ và xu hướng phòng thủ trên thị trường tài chính. Tình trạng tồn kho và chênh lệch giá giữa các tháng giao hàng đóng vai trò quan trọng, kết nối diễn biến tài chính với cung-cầu vật chất.

Nhóm nông sản như ngô, đậu tương và lúa mì chủ yếu bị tác động gián tiếp từ tỷ giá, chi phí năng lượng và nhu cầu sử dụng cho nhiên liệu sinh học, thay vì từ các yếu tố chiến sự. Các mặt hàng nguyên liệu công nghiệp như cà phê, ca cao, đường, bông, cao su chịu ảnh hưởng từ chi phí logistics, bảo hiểm, mùa vụ và mức tồn kho đạt chuẩn trên các sở giao dịch quốc tế. Khi các niên vụ thiếu cung rõ rệt, tồn kho giảm và chi phí vận tải tăng, giá của những mặt hàng này có thể duy trì xu hướng đi lên.

Áp lực về ký quỹ cũng là một yếu tố quan trọng trong bối cảnh biến động giá mạnh. MXV công bố mức ký quỹ ban đầu cho từng hợp đồng, với nhiều sản phẩm nguyên liệu công nghiệp yêu cầu vốn khá cao.

Ví dụ, hợp đồng cà phê Robusta có thể yêu cầu ký quỹ lên tới 120 triệu đồng, trong khi hợp đồng đường trắng cần khoảng 40 triệu đồng. Sau các biến cố địa chính trị, các mức ký quỹ này có thể được điều chỉnh tăng, gây áp lực bổ sung vốn cho nhà đầu tư trong giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Để quản lý rủi ro trong môi trường này, cần theo dõi các yếu tố liên kết với nhau như diễn biến vận tải và bảo hiểm quanh Hormuz, bao gồm số tàu neo chờ, việc đổi tuyến và biến động phí bảo hiểm chiến tranh. Các chỉ báo vĩ mô và tâm lý như diễn biến đồng đô la Mỹ, lợi suất trái phiếu và các chỉ số tài chính cho thấy xu hướng thị trường phòng thủ hay chấp nhận rủi ro.

Các thông số trên bảng giá MXV, như cấu trúc kỳ hạn, khối lượng, vị thế mở và mức ký quỹ, phản ánh cách biến động địa chính trị tác động đến giá, đường cong kỳ hạn và yêu cầu vốn trong các tài khoản phái sinh tại Việt Nam.