CBO cảnh báo nợ công của Mỹ sắp chạm ngưỡng báo động, cao hơn cả hậu Thế chiến II

Trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump đã tìm cách tái định hình nền kinh tế Mỹ theo hướng quyết liệt. Ông cắt giảm thuế nội địa, nâng thuế quan lên mức cao nhất trong gần một thế kỷ, đơn phương hủy bỏ một phần chi tiêu liên bang, siết chặt nhập cư và gây sức ép để Cục Dự trữ Liên bang hạ mạnh lãi suất.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể ngân sách liên bang, tác động ròng của những thay đổi mạnh tay này gần như triệt tiêu lẫn nhau. Mỹ vẫn đang trên đà vay mượn một lượng tiền mà giới kinh tế coi là đáng báo động trong những năm tới. Trên giấy tờ, tình hình tài khóa có xấu đi dưới tổ hợp chính sách khác thường của ông Trump, nhưng mức độ chỉ ở mức vừa phải, chưa tạo ra cú sốc lớn.

Đó là kết luận của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ CBO, cơ quan phân tích độc lập, trong báo cáo dự báo dài hạn về ngân sách liên bang công bố ngày thứ Tư. So với dự báo đưa ra vào tháng 1/2025, trước khi ông Trump nhậm chức, chính phủ liên bang hiện được dự đoán sẽ thâm hụt 23,1 nghìn tỷ USD trong 9 năm tới, thay vì 21,8 nghìn tỷ USD, tức khoảng cách nới rộng thêm 1,4 nghìn tỷ USD.

CBO cũng cảnh báo quy mô nợ công do công chúng nắm giữ sẽ vượt xa tổng sản lượng kinh tế hàng năm. Đến năm 2036, nợ dự kiến chạm mức 120% GDP, cao hơn cả giai đoạn hậu Thế chiến II và có nguy cơ đẩy nền kinh tế lớn nhất thế giới vào một cuộc khủng hoảng nợ gây mất ổn định.

Điều đáng lo là triển vọng tài khóa có thể còn bấp bênh hơn nữa, dù hiện tại tác động ngân sách từ các chính sách kinh tế của ông Trump tạm thời gần như bù trừ nhau.

Chính sách tốn kém nhất mà đảng Cộng hòa và ông Trump đã thông qua cho đến nay là gói cắt giảm thuế thu nhập diện rộng được ban hành năm ngoái. Theo CBO, đạo luật này mang lại lợi ích lớn nhất cho nhóm giàu, đồng thời cắt giảm chi tiêu cho các chương trình hỗ trợ người nghèo, với tổng chi phí ước tính khoảng 4,7 nghìn tỷ USD trong 9 năm tới. Nguồn thu mới lớn nhất là thuế quan của ông Trump, được dự báo mang về khoảng 3.000 tỷ USD trong cùng giai đoạn.

Trên thực tế, chi phí từ các đợt cắt giảm thuế có thể vượt xa nguồn thu do thuế quan tạo ra. Khi thông qua luật thuế năm ngoái, đảng Cộng hòa đã áp dụng một thủ tục chưa từng có tiền lệ khi cố định vĩnh viễn nhiều điều khoản cắt giảm, đồng nghĩa muốn đảo ngược phải cần một đạo luật mới của Quốc hội, điều gần như bất khả thi.

Trong khi đó, nhiều mức thuế quan của ông Trump đang vướng vào bất ổn pháp lý và chính trị sâu sắc. Tòa án Tối cao có thể sớm bác bỏ nhiều biện pháp này. Ngay cả khi vượt qua thách thức pháp lý hoặc được thay thế bằng các loại thuế khác, một tổng thống tương lai vẫn có thể nhanh chóng cắt giảm phần lớn thuế nhập khẩu chỉ bằng một sắc lệnh.

Điều này sẽ khiến nguồn thu ngân sách càng teo tóp, đúng lúc Mỹ phải đối diện “quả bom hẹn giờ” mang tên An sinh Xã hội, chương trình tốn kém nhất của chính phủ liên bang.

Dân số già hóa nhiều năm qua khiến tiền chi trả hưu trí vượt xa khoản thuế đóng góp của lực lượng lao động trẻ, kéo thâm hụt ngày càng lớn.

CBO dự báo quỹ tín thác chính của An sinh Xã hội sẽ cạn tiền vào năm 2032, sớm hơn 1 năm so với ước tính trước đó. Khi quỹ cạn kiệt, Quốc hội buộc phải tìm nguồn tài trợ mới, nếu không sẽ phải cắt giảm đồng loạt quyền lợi người thụ hưởng.

Song song với đó, chính sách siết nhập cư của ông Trump cũng đang tạo thêm sức ép lên tình hình tài khóa, theo CBO. Văn phòng này dự báo dân số Mỹ vào năm 2035 sẽ thấp hơn 5,3 triệu người so với ước tính trước, làm giảm nguồn thu thuế, với tác động ngân sách tổng cộng khoảng 500 tỷ USD trong giai đoạn đó.

Cuối cùng, “trọng tài” quyết định thói quen chi tiêu của Washington chính là thị trường trái phiếu, nơi nhà đầu tư mua bán nợ chính phủ. Rủi ro lớn nhất là họ mất niềm tin vào khả năng trả nợ của Mỹ và yêu cầu lãi suất cao hơn.

Lãi suất tăng không chỉ bóp nghẹt hoạt động vay mượn trong toàn nền kinh tế, mà còn khiến chi phí trả nợ phình to, buộc chính phủ phải vay thêm chỉ để trả các khoản cũ.

CBO dự báo các đợt cắt giảm thuế của ông Trump sẽ tạo cú hích ngắn hạn cho tăng trưởng, nhưng lãi suất dài hạn nhiều khả năng vẫn cao hơn so với những dự báo trước đây.