Châu Âu tái vũ trang chưa từng có: Mỹ giảm chi quân sự, đồng minh tăng tốc kỷ lục

Năm ngoái, Mark Rutte, Tổng thư ký NATO và người được xem là “người được cho là có ảnh hưởng riêng với ông Trump”, đã cam kết với Tổng thống Mỹ rằng ngân sách quốc phòng của châu Âu sẽ tăng “một cách MẠNH MẼ, như đúng ra phải thế, và đó sẽ là chiến thắng của ông”.

Các đồng minh của Mỹ đang bắt đầu thực hiện điều đó - dù là để xoa dịu Tổng thống Mỹ hay để chuẩn bị cho khả năng bị Mỹ bỏ rơi. So sánh thường niên của The Economist về ngân sách quân sự cho thấy sự thay đổi lớn nhất trong chi tiêu của các đồng minh kể từ đầu thế kỷ này.

Bảng xếp hạng sử dụng các ước tính của SIPRI, một tổ chức nghiên cứu, để so sánh chi tiêu quân sự theo 3 cách: tính bằng USD, tính theo tỷ lệ GDP và tính theo ngang giá sức mua quân sự, hay PPP quân sự. Thước đo cuối cùng này điều chỉnh theo khác biệt về tiền lương và giá cả trong nước, qua đó giúp ngân sách của các quốc gia khác có thể so sánh hợp lý hơn với Mỹ. The Economist không điều chỉnh chi phí trang thiết bị, vì phần lớn khí tài được nhập khẩu và chất lượng của chúng rất khó so sánh.

Chi tiêu quân sự toàn cầu đạt 2,9 nghìn tỷ USD vào năm 2025, tăng 2,9% so với năm 2024 sau khi điều chỉnh lạm phát, đánh dấu năm tăng thứ 11 liên tiếp. Các nước châu Âu, không tính Nga và Ukraine, đóng góp gần 1 nửa mức tăng này. Chi tiêu trong khu vực tăng 14,1%, lên 864 tỷ USD. Mỹ lại đi theo hướng ngược lại: ngân sách quốc phòng của nước này giảm 7,5%, xuống còn 954 tỷ USD, gần trở lại mức của năm 2021.

Một phần của sự dịch chuyển đó phản ánh hỗ trợ dành cho Ukraine. Mỹ không phê duyệt ngân sách bổ sung mới nào cho Ukraine trong năm 2025, trong khi các nước châu Âu lại mở rộng các gói ngân sách của họ. Tuy nhiên, quá trình tái vũ trang của châu Âu hiện đã vượt xa phạm vi cuộc chiến này: nếu loại trừ Nga, Ukraine và viện trợ quân sự liên quan đến Ukraine, chi tiêu quốc phòng của châu Âu vẫn tăng 13,4%.

Các đồng minh khác cũng đang tái vũ trang. Ngân sách quân sự của Nhật Bản tăng 9,7% trong năm 2025, lên 62 tỷ USD. Chi tiêu quốc phòng hiện chiếm 1,4% GDP, mức cao nhất kể từ năm 1958. Những mức tăng này đồng nghĩa rằng, sau khi điều chỉnh theo sức mua, các đồng minh của Mỹ hiện chi tiêu nhiều hơn chính Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 2001.

Các nước NATO cùng với những đồng minh có hiệp ước với Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương - gồm Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines - đã chi số tiền tương đương 111% ngân sách của Mỹ trong năm 2025. Riêng các đồng minh NATO ở châu Âu và Canada đã chi tương đương 81%.

Dù vậy, Mỹ vẫn là nước chi tiêu quân sự lớn nhất nếu tính theo giá trị USD và theo PPP quân sự. Trung Quốc đứng thứ 2. SIPRI ước tính ngân sách quân sự của Trung Quốc tăng 7,4% trong năm 2025, lên 336 tỷ USD. Nếu điều chỉnh theo PPP quân sự, con số này tương đương 599 tỷ USD, tức 12,7% tổng chi tiêu toàn cầu, so với mức 20,2% của Mỹ. Ukraine vẫn là nước có chi tiêu quốc phòng lớn nhất thế giới nếu tính theo tỷ lệ GDP, khi dành 40% sản lượng kinh tế cho quốc phòng, so với mức 7,5% của Nga.

Mỹ có thể sớm nới rộng khoảng cách dẫn đầu nếu tính theo giá trị USD. Ông Trump muốn đưa chi tiêu quốc phòng của Mỹ lên gần 5% GDP. Dù chi tiêu đã tăng trong năm nay, hầu hết các thành viên NATO khác vẫn chỉ vừa chạm mức 2%. Một báo cáo gần đây của Viện Kiel, một tổ chức nghiên cứu, cho rằng không có chiến dịch tác chiến quy mô lớn nào của châu Âu có thể thực hiện được nếu thiếu sự cho phép, phần mềm và vũ khí của Mỹ. Chi tiêu của các đồng minh có thể đang tăng nhanh, nhưng điều đó vẫn chưa đủ để mua được sự tự chủ khỏi Mỹ.