Chênh 15–17 triệu đồng, vàng Việt Nam đang ‘vênh’ vì đâu: TS Cấn Văn Lực phân tích và hiến kế

Ba nguyên nhân khiến vàng biến động dữ dội

Giá vàng trong nước thời gian qua liên tục “nhảy múa” với biên độ lớn. Có thời điểm vàng SJC vượt 190 triệu đồng/lượng, sau đó rơi sâu về vùng 163–168 triệu đồng/lượng rồi bật tăng trở lại quanh 177–180 triệu đồng/lượng. Đầu tháng 2/2026, vàng miếng tiếp tục ghi nhận những phiên biến động mạnh, trước khi bất ngờ giảm xuống mốc 180 triệu đồng/lượng.

Chia sẻ tại talkshow “Mô hình nào cho sàn giao dịch vàng?”, chuyên gia kinh tế TS Cấn Văn Lực cho rằng, biến động mạnh của giá vàng thời gian qua xuất phát từ ba nguyên nhân cốt lõi.

Thứ nhất là bất ổn toàn cầu. Theo ông Lực, rủi ro địa chính trị, xung đột thương mại, cạnh tranh công nghệ và biến động tài chính quốc tế khiến nhà đầu tư gia tăng nhu cầu nắm giữ vàng như tài sản trú ẩn.

Thứ hai là yếu tố tâm lý. Khi kinh tế và thị trường tài chính biến động, tâm lý phòng thủ, tích trữ gia tăng không chỉ ở nhà đầu tư cá nhân mà cả tổ chức lớn.

“Vàng vẫn luôn được xem là tài sản an toàn trong mọi thời điểm”, ông nói.

Thứ ba là sự khác biệt trong cách thức vận hành, quản lý thị trường vàng giữa các quốc gia. Chính sự khác biệt này khiến mức độ liên thông giữa thị trường trong nước và quốc tế chưa hoàn toàn đồng bộ, tạo ra chênh lệch giá đáng kể khi cung – cầu trong nước mất cân đối.

“Có thời điểm mức chênh lệch lên tới 15–17 triệu đồng/lượng”, ông Lực nhấn mạnh.

Theo phân tích của chuyên gia, cấu trúc thị trường vàng Việt Nam hiện nay vẫn mang tính phân tán, giao dịch chủ yếu dựa trên vàng vật chất. Điều này dẫn đến một số hệ quả: khó kiểm soát tổng cung – cầu thực tế, thiếu dữ liệu tập trung, tính minh bạch hạn chế và nguy cơ đầu cơ, thao túng giá cao hơn.

“Quản lý phân tán thì khó hơn rất nhiều so với quản lý tập trung. Khi thiếu dữ liệu và thiếu liên thông quốc tế, điều hành chính sách cũng kém hiệu quả hơn”, ông nhận định.

Nút thắt nằm ở cung và cơ chế cấp phép

Liên quan đến giải pháp thu hẹp chênh lệch, TS Cấn Văn Lực cho rằng muốn giảm khoảng cách giá trong nước và thế giới cần cách tiếp cận đồng bộ, không thể chỉ xử lý tình huống ngắn hạn.

Trước hết là câu chuyện nguồn cung. Khi nhu cầu cao nhưng nguồn cung hạn chế, giá trong nước dễ bị đẩy lên, làm gia tăng chênh lệch và kích thích buôn lậu.

Nghị định 23/2025 (có hiệu lực từ tháng 10/2025) đã mở rộng quyền tham gia sản xuất, xuất nhập khẩu vàng miếng cho doanh nghiệp và ngân hàng đủ điều kiện. Tuy nhiên, theo ông Lực, chính sách mới chỉ có hiệu lực vài tháng nên cần thêm thời gian để đi vào thực tiễn.

“Quy trình cấp phép, thẩm định hồ sơ, phối hợp liên ngành… đều cần thời gian. Trong bối cảnh thị trường biến động nhanh, việc triển khai chính sách mới càng đòi hỏi sự thận trọng”, ông phân tích.

Có giảm được “vàng hóa” nền kinh tế?

Theo TS Cấn Văn Lực, sàn giao dịch vàng tập trung nên hướng tới ba mục tiêu chính: Tăng tính công khai, minh bạch và dữ liệu tập trung; giảm đầu cơ và giao dịch tự do thiếu kiểm soát; hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ và ngoại hối đồng bộ hơn.

Vai trò của Nhà nước không phải là trực tiếp kinh doanh vàng, mà là thiết kế khung pháp lý, cấp phép trung gian, giám sát và phối hợp liên ngành. Mô hình có thể tham khảo kinh nghiệm quốc tế, nhưng phải phù hợp với điều kiện Việt Nam – nơi người dân vẫn có thói quen nắm giữ vàng vật chất.

Ở góc độ dài hạn, TS Cấn Văn Lực cho rằng sàn vàng có thể góp phần hạn chế “vàng hóa”, nhưng hiệu quả đến đâu phụ thuộc vào cách vận hành.

“Nếu quản lý quá chặt theo hướng hành chính, có thể phát sinh thị trường phi chính thức. Nhưng nếu vận hành theo hướng thị trường, minh bạch, có dữ liệu đầy đủ thì tác động sẽ tích cực hơn”, ông nói.

Quan trọng hơn cả vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô. Khi lạm phát được kiểm soát, tỷ giá ổn định, niềm tin vào hệ thống tài chính được củng cố, nhu cầu tích trữ vàng tự nhiên sẽ giảm.

“Không chỉ là câu chuyện giá vàng, mà phản ánh bài toán quản trị thị trường, cung – cầu và niềm tin vĩ mô, đã đến lúc cần một chiến lược tổng thể, dài hơi thay vì xử lý từng cơn “sóng” ngắn hạn”, TS Cấn Văn Lực nhận định.