Chênh lệch huy động - cho vay âm hơn 178.000 tỷ đồng

Phát biểu tại một tọa đàm mới đây, bà Phạm Thị Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế - cho biết tính đến ngày 28/4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 4,42% so với cuối năm 2025 và tăng 18,26% so với cùng kỳ năm trước.

Theo đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dòng vốn tín dụng tiếp tục được ưu tiên cho sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực trọng điểm. Trong đó, dư nợ tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đạt khoảng 4,3 triệu tỷ đồng, chiếm 22,2% tổng dư nợ nền kinh tế. Tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt gần 3,8 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 20%.

Tuy nhiên, áp lực lên hệ thống ngân hàng đang ngày càng rõ nét khi nhu cầu vốn cho tăng trưởng kinh tế giai đoạn tới được dự báo rất lớn.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 - 2031 ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, riêng năm 2026 khoảng 5,1 triệu tỷ đồng. Trong đó, nhu cầu vốn tín dụng dự kiến lên tới khoảng 1,8 triệu tỷ đồng.

Dù mức này vẫn nằm trong mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15% mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đặt ra cho năm 2026, song việc tạo lập nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu cho vay đang trở thành bài toán lớn đối với các tổ chức tín dụng.

Số liệu từ quý IV/2025 đến giữa tháng 3/2026 cho thấy tốc độ tăng trưởng huy động vốn liên tục thấp hơn tốc độ tăng tín dụng. Điều này khiến áp lực thanh khoản ngày càng gia tăng.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Thanh Hà, thanh khoản và áp lực huy động vốn sẽ tiếp tục là vấn đề đáng lưu ý trong năm nay. Ngành ngân hàng đang chịu nhiều sức ép khi vừa phải thúc đẩy tăng trưởng tín dụng hỗ trợ nền kinh tế, vừa phải đảm bảo kiểm soát rủi ro, xử lý nợ xấu và duy trì an toàn hệ thống.

Báo cáo tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng niêm yết cho thấy tổng tiền gửi khách hàng hợp nhất đạt khoảng 12,88 triệu tỷ đồng, chỉ tăng 0,6% so với cuối năm 2025. Trong khi đó, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 3,7% trong cùng kỳ.

Đáng chú ý, có tới 12/27 ngân hàng ghi nhận tiền gửi khách hàng sụt giảm trong quý I, mức cao nhất trong nhiều năm qua. Không chỉ các ngân hàng nhỏ, nhiều ngân hàng quy mô lớn cũng gặp khó khăn trong huy động vốn.

Xu hướng mất cân đối giữa huy động và cho vay đã trở nên rõ nét hơn từ cuối năm 2025. Nếu như trước đây hệ thống ngân hàng thường duy trì trạng thái huy động lớn hơn cho vay thì đến quý I/2026, chênh lệch giữa nguồn vốn huy động và dư nợ tín dụng đã chuyển sang âm hơn 178.000 tỷ đồng - mức hiếm thấy trong nhiều năm.

Ngoài áp lực huy động vốn, ngành ngân hàng còn phải đối mặt với bài toán mất cân đối kỳ hạn. Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, khoảng 80% nguồn vốn huy động bằng VND hiện nay là vốn ngắn hạn, trong khi nhu cầu vay vốn của nền kinh tế chủ yếu tập trung ở trung và dài hạn, đặc biệt tại các lĩnh vực hạ tầng, bất động sản, năng lượng và công nghiệp quy mô lớn.

Việc sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn khiến rủi ro thanh khoản và rủi ro kỳ hạn của hệ thống ngân hàng gia tăng.

Các chuyên gia cho rằng để giảm áp lực cho hệ thống tín dụng, Việt Nam cần thúc đẩy phát triển mạnh hơn thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán, nhằm tạo thêm kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.