Chỉ 1/97 doanh nghiệp nông nghiệp tiếp cận được vốn xanh

Theo báo cáo công bố ngày 20/3 của Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD), khảo sát trên 97 doanh nghiệp và hợp tác xã trong các lĩnh vực như cà phê, gạo, thủy sản, rau quả và dịch vụ nông nghiệp cho thấy, dù tất cả đều đạt ít nhất một chứng nhận nông nghiệp bền vững, nhưng chỉ có duy nhất một đơn vị tiếp cận được vốn vay xanh từ ngân hàng.

Thực tế này cho thấy khoảng cách lớn giữa thực hành sản xuất bền vững và khả năng tiếp cận tài chính xanh, trong bối cảnh Việt Nam đã ban hành danh mục phân loại xanh với 7 lĩnh vực, 45 ngành, cùng nhiều chính sách hỗ trợ như Nghị định 156 cho phép cho vay tới 70% giá trị dự án nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn mà không cần tài sản đảm bảo.

Tuy nhiên, theo bà Hoàng Thu Trang, đại diện nhóm nghiên cứu MSD, các chứng nhận bền vững trong nước hoặc quốc tế vẫn chưa đủ để doanh nghiệp “vượt qua” quy trình thẩm định tín dụng. Ngoài tiêu chí này, ngân hàng vẫn yêu cầu các điều kiện chặt chẽ như tài sản đảm bảo, vốn đối ứng và phương án kinh doanh khả thi.

Một rào cản đáng chú ý khác là sự thiếu đồng bộ về nhận thức và chuyên môn của cán bộ ngân hàng đối với các tiêu chuẩn xanh. Có trường hợp doanh nghiệp sở hữu chứng nhận hữu cơ quốc tế nhưng không được chấp nhận do phía ngân hàng không hiểu rõ về chứng nhận này. Bên cạnh đó, thủ tục vay vốn còn phức tạp, khiến nhiều doanh nghiệp phải tìm đến nguồn vốn từ người thân hoặc vay theo các gói tín dụng thông thường.

Đại diện Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) cũng thừa nhận khó khăn trong việc thẩm định dự án theo tiêu chí xanh, do các quy định kỹ thuật còn phức tạp, thiếu hướng dẫn cụ thể và khó áp dụng trong thực tế. Việc đối chiếu giữa tiêu chuẩn quốc tế và quy chuẩn trong nước cũng đặt ra nhiều vướng mắc cho cả ngân hàng và doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân cốt lõi là thiếu “ngôn ngữ chung” giữa ngân hàng và doanh nghiệp về tiêu chí dự án xanh. Điều này đòi hỏi cần xây dựng hệ sinh thái tài chính xanh đồng bộ, từ chính sách, công cụ tài chính đến tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời đẩy mạnh phổ biến các mô hình thực hành hiệu quả.

Ngoài ra, danh mục phân loại xanh cần được đơn giản hóa, dễ hiểu và phù hợp hơn với nhóm doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ nông dân. Các công cụ tài chính cũng cần được thiết kế lại theo hướng linh hoạt hơn, kết hợp vai trò trung gian của các tổ chức hỗ trợ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp và nguồn vốn.

Trong bối cảnh nhu cầu tài chính bền vững trong nông nghiệp dự báo sẽ gia tăng mạnh trong 1-3 năm tới, đặc biệt với các hoạt động canh tác bền vững và kinh tế tuần hoàn, việc tháo gỡ các rào cản tiếp cận vốn được xem là yêu cầu cấp thiết để các chính sách tín dụng xanh thực sự đi vào cuộc sống.