Chỉ 9% DN nhỏ vay được vốn ngân hàng: TS Nguyễn Trí Hiếu gợi mở mô hình SBA của Mỹ cho Việt Nam

Bình luận về số liệu doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn ngân hàng chỉ ở mức khoảng 9%, chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng đây là thực trạng đáng suy nghĩ trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân đang được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng.

“Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng chỉ tiếp cận được khoảng 9,3% nguồn vốn ngân hàng. Đây là một sự lệch pha đáng báo động”, ông nói.

Theo vị chuyên gia, Nghị quyết 68 đặt mục tiêu nâng cao vai trò khu vực kinh tế tư nhân, trong đó SME giữ vai trò nòng cốt. Tuy nhiên, từ khi nghị quyết được ban hành đến nay, bài toán vốn của khu vực này vẫn chưa có nhiều chuyển biến.

Đáng chú ý, ông cho rằng khó khăn vốn không chỉ là vấn đề riêng của doanh nghiệp mà có thể tác động tới sức khỏe chung của nền kinh tế, khi SME chính là “vườn ươm” để hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn trong tương lai.

20.000 doanh nghiệp rút lui mỗi tháng: Cảnh báo áp lực vốn

TS Nguyễn Trí Hiếu chỉ ra hàng loạt nguyên nhân khiến SME khó tiếp cận tín dụng, trong đó cốt lõi là rủi ro cao và năng lực quản trị còn hạn chế.

Theo kinh nghiệm nhiều năm làm việc trong ngành ngân hàng tại Mỹ và Việt Nam, ông cho biết tỷ lệ thất bại của doanh nghiệp khởi nghiệp rất lớn, có thể lên tới 90% trong ba năm đầu hoạt động do thiếu vốn, thiếu thị trường, quản trị yếu hoặc sản phẩm không tiêu thụ được.

“Rủi ro cao khiến ngân hàng buộc phải yêu cầu tài sản bảo đảm. Nhưng nghịch lý là doanh nghiệp nhỏ lại là nhóm ít tài sản thế chấp nhất”, ông nói.

Nhiều chủ doanh nghiệp đã dùng toàn bộ tài sản cá nhân để khởi nghiệp, không còn nguồn lực bảo đảm khoản vay. Trong khi đó, không ít doanh nghiệp có hệ thống tài chính thiếu minh bạch, chưa tách bạch tài sản cá nhân và doanh nghiệp… những yếu tố này khiến ngân hàng đánh giá rủi ro tín dụng ở mức cao, dẫn tới việc hạn chế cho vay.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, tình trạng thiếu vốn đang đẩy nhiều doanh nghiệp vào nguy cơ ngừng hoạt động.

Ông dẫn thực tế số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường thời gian qua ở mức cao, khoảng 20.000 doanh nghiệp mỗi tháng, bao gồm giải thể, phá sản hoặc tạm ngừng kinh doanh.

“Doanh nghiệp cần vốn lưu động để mua nguyên liệu, sản xuất, trả nợ, đầu tư máy móc. Thiếu vốn kéo dài có thể khiến doanh nghiệp đứt dòng tiền và không thể duy trì hoạt động”, ông nói.

Lập quỹ bảo lãnh tín dụng trung ương quy mô lớn

Để tháo nút thắt vốn, TS Nguyễn Trí Hiếu đề xuất Việt Nam nghiên cứu mô hình bảo lãnh tín dụng tương tự Small Business Administration (SBA) của Mỹ. Hiện nay, Việt Nam đã có các quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương, song theo ông, quy mô còn quá nhỏ, vốn điều lệ hạn chế và hiệu quả hoạt động chưa cao.

“Các quỹ địa phương vốn chỉ vài chục tỷ đồng, hoạt động còn rất yếu và chưa đủ sức hỗ trợ doanh nghiệp”, ông nhận định.

Vì vậy, ông đề xuất chuyển sang mô hình quỹ bảo lãnh tín dụng trung ương, có vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng, hoạt động thống nhất trên toàn quốc và có chi nhánh tại các địa phương. Mô hình vận hành tương tự SBA của Mỹ: Quỹ sẽ đứng ra bảo lãnh cho SME vay vốn ngân hàng; trong trường hợp doanh nghiệp mất khả năng trả nợ do các yếu tố khách quan như thị trường suy giảm, thiên tai, biến động bất khả kháng…, quỹ sẽ thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

“Ở Mỹ, SBA hoạt động rất hiệu quả. Tôi từng làm ngân hàng và trực tiếp nhận các khoản bảo lãnh từ SBA. Trong nhiều trường hợp khách hàng mất khả năng trả nợ, SBA bồi hoàn rất nhanh”, ông chia sẻ.

TS Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh, doanh nghiệp lớn đều đi lên từ doanh nghiệp nhỏ. Muốn có những doanh nghiệp đầu tàu trong tương lai thì hôm nay phải tìm cách nuôi dưỡng và bảo vệ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.