Chính phủ đề xuất bổ sung thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất

Mới đây, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Theo tờ trình của Chính phủ do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày, 32 trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo quy định hiện hành sẽ tiếp tục được giữ lại.

Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất bổ sung thêm 3 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội. Cụ thể:

Một là thu hồi đất để thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong trường hợp điều ước có yêu cầu phải thu hồi đất. Hai là thực hiện các dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê và nhà ở chính sách. Ba là thực hiện trung tâm logistics phục vụ cảng biển, cảng hàng không, cảng thủy nội địa có quy mô sử dụng đất trên 50ha.

Như vậy, nếu đề xuất được thông qua, phạm vi các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội sẽ được mở rộng thêm so với quy định hiện hành.

Bên cạnh 3 trường hợp mới, Chính phủ cũng đề nghị luật hóa 3 trường hợp thu hồi đất đang được quy định tại Nghị quyết 254 của Quốc hội nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thi hành Luật Đất đai 2024.

Đáng chú ý là cơ chế xử lý đối với dự án mà chủ đầu tư đã thỏa thuận được với người sử dụng đất trên 75% diện tích đất và trên 75% số người có đất. Khi đáp ứng điều kiện này, HĐND cấp tỉnh có thể quyết định thu hồi phần diện tích còn lại để giao đất cho chủ đầu tư thực hiện dự án.

Dự thảo cũng bổ sung một trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, gồm đất để xây dựng bãi tạm giữ phương tiện vi phạm, phương tiện liên quan đến tai nạn; trung tâm sát hạch, cấp giấy phép lái xe và nhà khách phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất cũng đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt căn cứ và phạm vi áp dụng. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện quy định, trong đó phải xác định rõ tiêu chí của những dự án thực sự cần thiết phải thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị lượng hóa các tiêu chí về quy mô và lợi ích của dự án, qua đó làm rõ mức độ cần thiết và lợi ích chung trước khi áp dụng cơ chế thu hồi đất.

Một vấn đề khác được lưu ý là việc thu hồi đất ở của người dân để tạo quỹ đất đấu giá. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát nhằm hạn chế tối đa trường hợp Nhà nước thu hồi đất ở chỉ để đấu giá tạo nguồn thu.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị cân nhắc việc thu hồi đất, nhất là đất ở, để thực hiện dự án tái định cư trong trường hợp dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tách riêng và triển khai trước. Theo đánh giá, nếu thực hiện không phù hợp có thể dẫn tới tình trạng thu hồi đất hai lần tại hai khu vực nhưng cùng phục vụ một dự án, làm tăng chi phí xã hội và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của người dân.

Như vậy, điểm đáng chú ý trong lần sửa đổi này không chỉ nằm ở việc mở rộng các trường hợp Nhà nước có thể thu hồi đất, mà còn ở yêu cầu xác lập ranh giới rõ hơn giữa nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và quyền sử dụng đất của người dân. Đây sẽ là một trong những nội dung cần tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình xây dựng Luật Đất đai (sửa đổi).