Chính phủ mở 'sân chơi' tỷ USD cho doanh nghiệp, Vingroup (VIC) tiết lộ nước đi mới

Mới đây, đại diện Vingroup đã chia sẻ tại cuộc họp tham vấn cộng đồng về dự án tín chỉ carbon diễn ra ngày 10/2. Dự án được đăng ký theo tiêu chuẩn GS4GG của Gold Standard.

Để tính toán khả năng giảm phát thải, Vingroup xây dựng hai kịch bản: Sử dụng xe xăng (trước dự án) và xe điện (sau dự án), trên quãng đường giả định 12.000km mỗi năm cho mỗi phương tiện. Theo kế hoạch, tổng số phương tiện bán ra đến năm 2029 đạt khoảng 2 triệu chiếc, trong đó 85% là xe máy xăng chuyển đổi, 10% đến từ việc chuyển đổi từ ôtô, xe đạp hoặc đi bộ.

Lượng phát thải giảm được xác định bằng chênh lệch giữa mức phát thải của xe xăng và xe điện, bao gồm cả phát thải gián tiếp từ lưới điện, trên cùng quãng đường di chuyển. Trong đó, các đối tượng góp phần giảm phát thải bao gồm người tiêu dùng chuyển từ xe xăng sang xe điện, tài xế giao hàng và doanh nghiệp điện hóa phương tiện vận tải.

Ông Trần Kỳ Anh, Quản lý giao dịch tín chỉ carbon của Vingroup, cho biết dự án dự kiến tạo ra khoảng 1 triệu tín chỉ carbon trong giai đoạn 2025–2029. Dự án có thể được gia hạn tối đa hai lần, với tổng thời gian triển khai lên tới 15 năm.

Lượng tín chỉ carbon tạo ra sẽ được giao dịch trên thị trường trong nước theo quy định của sàn giao dịch carbon, hoặc trên thị trường quốc tế. Cơ chế giao dịch carbon trong nước đã được ban hành vào tháng trước. Đối với thị trường quốc tế, dự thảo nghị định về giao dịch tín chỉ carbon đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ xem xét, phê duyệt.

Vấn đề xử lý pin thải là một trong những mối quan tâm lớn của dự án tín chỉ carbon liên quan đến xe điện. Bà Lê Sông Hà, đại diện đơn vị tư vấn dự án, cho biết bảo vệ môi trường và xã hội là một trong những nguyên tắc cốt lõi của dự án theo tiêu chuẩn Gold Standard. Về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), VinFast – doanh nghiệp sản xuất xe điện của Vingroup đã thực hiện nghĩa vụ thu hồi và tái chế đối với ắc quy và lốp xe theo quy định hiện hành.

Đối với pin thải, VinFast hợp tác chiến lược với Li-Cycle (Canada) và BatX Energies (Ấn Độ) nhằm tái chế và thu hồi các kim loại như lithium, cobalt và nickel sau khi pin kết thúc vòng đời. Doanh nghiệp kỳ vọng hợp tác này sẽ hình thành chuỗi giá trị khép kín, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm phụ thuộc vào khai thác khoáng sản và hạn chế tác động môi trường.

Về quyền sở hữu tín chỉ carbon, dù người sử dụng phương tiện điện trực tiếp góp phần giảm phát thải khí nhà kính, đại diện Vingroup khẳng định quyền sở hữu tín chỉ thuộc về đơn vị thực hiện dự án. Tuy nhiên, khách hàng của VinFast và hệ thống trạm sạc V-Green có thể hưởng lợi gián tiếp thông qua các chương trình ưu đãi như “thu xe xăng đổi xe điện” hoặc miễn phí sạc đến giữa năm 2027, thậm chí kéo dài hơn.

Bên cạnh đó, người sử dụng phương tiện điện còn được hưởng lợi trực tiếp từ chi phí vận hành thấp hơn, chất lượng không khí được cải thiện và các giải pháp di chuyển hiện đại.

Việt Nam chính thức hình thành sàn giao dịch carbon trong nước

Ngày 19/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 29 về sàn giao dịch carbon trong nước. Theo đó, hai loại hàng hóa được phép giao dịch gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Các đối tượng tham gia giao dịch hạn ngạch là các cơ sở phát thải khí nhà kính thuộc diện phải kiểm kê hàng năm, như nhà máy nhiệt điện, thép và xi măng.

Cơ chế giao dịch được thiết kế tương tự thị trường chứng khoán nhưng có một số đặc thù riêng. Doanh nghiệp muốn mua bán hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán, tách biệt với các tài khoản giao dịch tài chính khác. Kết quả giao dịch sẽ được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) công bố vào cuối ngày.

Điểm khác biệt so với thị trường chứng khoán cơ sở hoặc phái sinh là hoạt động thanh toán tiền và chuyển giao tín chỉ được thực hiện tức thời theo từng giao dịch, thay vì áp dụng cơ chế bù trừ trung tâm (CCP).

Hạn ngạch phát thải là lượng khí nhà kính, quy đổi sang CO₂, mà cơ sở được cơ quan quản lý cho phép phát thải trong một năm. Trường hợp phát thải vượt mức được phân bổ, doanh nghiệp phải mua phần vượt từ các đơn vị khác thông qua sàn giao dịch.

Tín chỉ carbon là giấy phép hoặc chứng chỉ có thể giao dịch, cho phép bên sở hữu phát thải một tấn CO₂ hoặc khí nhà kính khác theo quy định.

Các công ty chứng khoán tham gia hệ thống có trách nhiệm kiểm tra số dư tiền và hàng hóa (hạn ngạch, tín chỉ carbon) của khách hàng trước khi đặt lệnh. Hàng tháng, các đơn vị này phải gửi sao kê tài khoản tiền và lưu ký cho doanh nghiệp.

Ngân hàng được lựa chọn thực hiện thanh toán giao dịch phải có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và hoạt động có lãi trong hai năm gần nhất. Các ngân hàng này có trách nhiệm quản lý chi tiết số dư tiền gửi phục vụ thanh toán giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon theo thông tin do công ty chứng khoán cung cấp, nhằm đảm bảo thanh toán đúng và đủ.

Việt Nam sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon trong nước đến năm 2028, với chính sách miễn phí dịch vụ. Từ năm 2029, khi sàn đi vào vận hành chính thức, phí giao dịch sẽ được áp dụng.

Theo Vinacontrol, giá mỗi tín chỉ carbon hiện dao động trong khoảng 230.000-2.300.000 đồng. Trong những năm qua, Việt Nam đã ghi nhận hơn 36 triệu tín chỉ carbon được giao dịch. Nếu giả định mức giá trung bình 1.000.000 đồng mỗi tín chỉ, tổng giá trị thị trường có thể đạt khoảng 36.000 tỷ đồng, tương đương 1,8 tỷ USD.

Theo dự báo của McKinsey (2022), đến giai đoạn 2030–2050, quy mô thị trường tín chỉ carbon toàn cầu có thể tăng gấp 5–10 lần, mở ra dư địa rất lớn cho các doanh nghiệp tiên phong.