Chính phủ yêu cầu 'xả gấp' Quỹ bình ổn xăng dầu: Biên lợi nhuận doanh nghiệp phân phối chịu áp lực?

Ngày 10/3, tại cuộc họp với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu sử dụng ngay Quỹ bình ổn giá xăng dầu nhằm kiểm soát biến động giá trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.

Chính phủ đồng thời nhấn mạnh mục tiêu “không để thiếu năng lượng trong bất kỳ hoàn cảnh nào”, yêu cầu các tập đoàn lớn trong lĩnh vực năng lượng xây dựng kịch bản bảo đảm nguồn cung, từ khai thác dầu khí, than đến vận hành hệ thống điện.

Trong đó, Bộ Công Thương được giao phối hợp với các bộ, ngành và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia (Petrovietnam) triển khai các giải pháp đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, đồng thời kích hoạt các công cụ điều hành giá trong nước, bao gồm Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Quỹ bình ổn xăng dầu có thể được kích hoạt sau hơn hai năm “đóng băng”

Theo quy định hiện hành, Quỹ bình ổn giá xăng dầu được trích lập từ mỗi lít xăng dầu bán ra trên thị trường và chỉ được sử dụng khi giá cơ sở biến động mạnh.

Thông thường, khi giá cơ sở tăng dưới 7%, cơ quan điều hành sẽ không chi quỹ, trừ khi việc tăng giá có nguy cơ ảnh hưởng lớn tới kinh tế vĩ mô hoặc đời sống người dân.

Dữ liệu từ Bộ Công Thương cho thấy, từ cuối năm 2023 đến nay, liên bộ Công Thương - Tài chính chưa thực hiện chi sử dụng Quỹ bình ổn, đồng thời cũng không yêu cầu trích lập quỹ trong các kỳ điều hành.

Tính đến cuối quý III/2025, tổng số dư Quỹ bình ổn xăng dầu tại các thương nhân đầu mối đạt hơn 5.617 tỷ đồng, trong đó tiền lãi phát sinh gần 3 tỷ đồng.

Trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh do rủi ro địa chính trị, việc kích hoạt công cụ này được xem là giải pháp nhằm hạn chế mức tăng giá bán lẻ trong nước.

Áp lực biên lợi nhuận với doanh nghiệp phân phối

Từ góc nhìn doanh nghiệp, việc “xả” quỹ bình ổn không chỉ tác động đến người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đầu mối và phân phối xăng dầu.

Trong thực tế, giá bán lẻ trong nước không phải lúc nào cũng phản ánh ngay biến động của giá dầu thế giới. Khi giá nhập khẩu tăng nhanh hơn giá bán lẻ, phần chênh lệch này thường được bù đắp bằng quỹ bình ổn hoặc chính biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Trong khi đó, mức lợi nhuận định mức trong kinh doanh xăng dầu hiện khá thấp, chỉ vài trăm đồng trên mỗi lít, khiến biên lợi nhuận dễ bị thu hẹp khi chi phí vận hành, logistics và tồn kho biến động mạnh.

Ngoài ra, độ trễ trong chu kỳ điều hành giá cũng có thể tạo ra rủi ro ngắn hạn. Doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu theo giá thị trường quốc tế, nhưng giá bán lẻ trong nước chỉ được điều chỉnh theo kỳ hạn cố định. Điều này có thể khiến doanh nghiệp phát sinh lỗ tạm thời nếu giá dầu tăng nhanh.

Yêu cầu bảo đảm nguồn cung có thể làm tăng áp lực tồn kho

Một yếu tố khác từ chỉ đạo của Chính phủ là yêu cầu “không để thiếu năng lượng trong mọi hoàn cảnh”. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp đầu mối phải duy trì lượng dự trữ lớn để bảo đảm nguồn cung liên tục cho thị trường.

Trong ngành xăng dầu, giả sử mỗi chuyến hàng nhập khẩu có thể trị giá từ 20-40 triệu USD. Nếu giá dầu thế giới đảo chiều giảm sau khi doanh nghiệp nhập hàng, phần tồn kho này có thể bị lỗ định giá. Áp lực này đặc biệt đáng chú ý đối với các doanh nghiệp phân phối lớn như Petrolimex (PLX) và PV Oil (OIL).

Cổ phiếu xăng dầu điều chỉnh sau nhịp tăng mạnh

Trên thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu xăng dầu đã có giai đoạn tăng mạnh trong thời gian giá dầu thế giới leo thang.

Tuy nhiên, sau khi lập đỉnh gần mốc 70.000 đồng/cp, cổ phiếu PLX đã điều chỉnh mạnh trong 4 phiên gần đây, giảm khoảng 23%.

Tương tự, cổ phiếu OIL cũng ghi nhận mức giảm gần 23% từ đỉnh 26.100 đồng/cp.

Theo các chuyên gia, biến động của nhóm cổ phiếu này không chỉ phụ thuộc vào giá dầu thế giới mà còn chịu ảnh hưởng từ cơ chế điều hành giá trong nước, đặc biệt là các công cụ như Quỹ bình ổn.

Trong nhiều trường hợp, giá dầu tăng chưa chắc đồng nghĩa lợi nhuận của doanh nghiệp phân phối xăng dầu tăng tương ứng, do biên lợi nhuận bị kiểm soát và rủi ro tồn kho.