Chủ tịch Fed cảnh báo

Phát biểu trước gần 400 sinh viên ngành Kinh tế tại Đại học Harvard trong cuộc trao đổi do Giáo sư David Moss điều phối, Chủ tịch Fed Jerome Powell thừa nhận rằng thế hệ Gen Z đang bước vào một trong những thị trường lao động khó khăn nhất trong nhiều năm gần đây.

Tuy nhiên, ông cho rằng AI vừa là một phần nguyên nhân, vừa là lời giải cho bài toán này.

Giáo sư Moss đặt vấn đề trực diện khi cho rằng sinh viên hiện nay đang bước vào một nền kinh tế đầy bất định, nơi số lượng việc làm mới suy giảm vì nhiều lý do. Những công việc từng dồi dào cho sinh viên mới tốt nghiệp vài năm trước nay đã trở nên khan hiếm, trong khi AI nổi lên như một cuộc cách mạng công nghệ vừa đầy hứa hẹn, vừa mang tính đe dọa.

Ông Powell cho biết Fed “nhận thức rõ” tình hình khó khăn của sinh viên mới ra trường. “Đây là thời điểm mà số lượng việc làm mới rất thấp, đồng thời AI cũng đang phát triển mạnh mẽ”, ông cảnh báo, đồng thời thừa nhận những thay đổi mang tính dài hạn liên quan đến công nghệ. “Không thể phủ nhận đây là giai đoạn khó khăn để gia nhập thị trường lao động”, ông bổ sung.

Ngoài ra, ông cũng đề cập đến những thay đổi trong chính sách nhập cư cùng các tác động mang tính phá vỡ của công nghệ mới. Tuy nhiên, thay vì khuyên sinh viên thận trọng, ông khuyến khích họ đầu tư thời gian để thành thạo các công cụ công nghệ mới: “Bạn cần học cách làm chủ những công nghệ này và điều đó sẽ giúp bạn có lợi thế”.

Từ trải nghiệm cá nhân, ông Powell nhận định các mô hình ngôn ngữ lớn đang giúp nâng cao năng suất làm việc. “Tôi cảm thấy bản thân làm việc hiệu quả hơn vì có thể học hỏi rất nhanh”, ông nói, đồng thời cho biết các cuộc trao đổi với con trai và những người trong lực lượng lao động cũng củng cố quan điểm này: Với những ai biết tận dụng, AI là công cụ khuếch đại năng lực, không phải mối đe dọa.

Làn sóng “AI washing” đã bắt đầu

Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh nhạy cảm. Dù tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ vẫn ở mức thấp, ông Powell thừa nhận con số này không phản ánh đầy đủ khó khăn của sinh viên mới ra trường. Các vị trí tuyển dụng cho sinh viên mới tốt nghiệp đã giảm đáng kể khi doanh nghiệp đánh giá lại những công việc có thể tự động hóa.

Ông cho rằng nhiều tập đoàn lớn tại Mỹ đang cân nhắc cắt giảm nhân sự theo xu hướng mà CEO Block Jack Dorsey khởi xướng - một hiện tượng được một số người, bao gồm CEO Sam Altman, gọi là “AI washing”. Theo đó, các doanh nghiệp tận dụng AI để thay thế hàng loạt vị trí công việc.

“Các công ty lớn tại Mỹ - chúng tôi trao đổi với nhiều lãnh đạo doanh nghiệp - đều đang xem xét có thể cắt giảm bao nhiêu nhân sự. Thực tế là họ có thể thay thế rất nhiều công việc bằng các mô hình AI thông minh. Và họ sẽ làm điều đó, vì đối thủ của họ cũng đang làm và họ không thể chấp nhận chi phí cao hơn”, ông Powell cảnh báo.

Bài học từ lịch sử: Công nghệ cuối cùng vẫn tạo ra cơ hội

Dù vậy, ông Powell phản đối quan điểm bi quan. Ông dẫn lại các tiền lệ lịch sử về sự gián đoạn công nghệ - từ thời phát minh máy dệt - để khẳng định rằng những đổi mới ban đầu có thể gây xáo trộn, nhưng về lâu dài sẽ nâng cao năng suất và mức sống.

“Nếu nhìn lại lịch sử trong vài trăm năm qua, kể từ khi máy dệt ra đời và khiến nhiều thợ dệt mất việc, thì cuối cùng, các công nghệ này đều giúp nâng cao năng suất và mức sống - miễn là xã hội đào tạo được những con người có kỹ năng phù hợp”, ông nói.

Ông dự báo AI cũng sẽ đi theo quỹ đạo tương tự, dù cần thời gian. “Trong dài hạn, nền kinh tế này sẽ mang lại nhiều cơ hội lớn. Hãy giữ sự lạc quan”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng vẫn là “dài hạn” sẽ kéo dài bao lâu. Trong lịch sử, sự chuyển đổi công nghệ - như thời kỳ Cách mạng Công nghiệp tại Anh - từng gây ra những cú sốc lớn, thậm chí dẫn đến phong trào Luddite khi công nhân phá hủy máy móc vì mất việc.

Khi được hỏi liệu “dài hạn” có thể là 10, 20 hay thậm chí 40 năm, ông Powell thừa nhận: “Rất khó để nói”. Ông cho rằng làn sóng ứng dụng AI hiện nay chủ yếu tác động đến các công việc quản lý trung gian và bộ phận hành chính, trong khi những người thành thạo AI có thể ít bị ảnh hưởng hơn.

“Có thể sẽ có một giai đoạn khó khăn và đây có thể là một trong số đó”, ông cảnh báo. “Nhưng cơ hội vẫn ở đó. Và trong trung và dài hạn, tôi rất lạc quan về nền kinh tế này so với bất kỳ nền kinh tế nào khác”.