Chủ tịch Hiệp hội Blockchain chỉ ra 'khoảng trống lớn nhất' của thị trường tài sản số tại Việt Nam

Sáng 5/6, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức Hội nghị "Sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường: Tài sản mã hóa và tương lai thị trường tài chính số".

Tại hội nghị, ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain - Tài sản số Việt Nam (VBA) đã chia sẻ nhiều góc nhìn về xu hướng phát triển của thị trường tài sản mã hóa trên thế giới, đồng thời đưa ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình xây dựng khung pháp lý và phát triển thị trường.

Theo ông Trung, sự bùng nổ của AI đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với thị trường tài sản số, đặc biệt liên quan đến các yếu tố như điện năng, chip bán dẫn và hạ tầng công nghệ. Sự dịch chuyển công nghệ khiến các loại token, từ token AI đến Bitcoin, có những điểm tương đồng về mức độ tiêu thụ năng lượng.

Bên cạnh đó, thị trường tài sản mã hóa cũng có những chu kỳ điều chỉnh đặc thù, đặc biệt sau mỗi kỳ Bitcoin Halving. Hiện vốn hóa toàn thị trường đã bước vào giai đoạn ổn định hơn so với giai đoạn tăng trưởng nóng trước đây. Nếu từng đạt đỉnh khoảng 4.000 tỷ USD, quy mô thị trường hiện duy trì quanh mức 1.000 tỷ USD và dự kiến sẽ có khoảng 900 triệu người dùng trên toàn cầu vào năm 2026.

Ông Trung cho biết, sự phát triển của thị trường Bitcoin ETF đã mở ra cơ hội để các nhà đầu tư truyền thống tiếp cận tài sản mã hóa theo cách an toàn hơn. Hiện nay, BlackRock đang dẫn đầu thị trường với khoảng 67 tỷ USD tài sản quản lý.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giá trị giao dịch tài sản số vẫn tăng trưởng mạnh, đạt khoảng 2.400 tỷ USD tính đến tháng 6/2025. Trong đó, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về tốc độ tăng trưởng giao dịch.

Đối với lĩnh vực tài sản thực được mã hóa (RWA - Real World Assets), các tổ chức như Boston Consulting Group và Citibank dự báo quy mô thị trường có thể đạt từ 6.000 - 19.000 tỷ USD trong tương lai, tùy theo phương pháp tính toán. Theo ông Trung, đây cũng là một trong những cơ sở để Chính phủ xây dựng Nghị quyết 05 nhằm đón đầu làn sóng tokenization đang diễn ra trên toàn cầu.

Bốn mô hình quản lý nên tham khảo

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Trung cho rằng Việt Nam có thể tham khảo bốn mô hình quản lý tiêu biểu gồm Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Singapore.

Tại Mỹ, mô hình quản lý tài sản mã hóa của Mỹ được xây dựng trên sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý như Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) cùng hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp của FINRA.

Sau các biến cố lớn như vụ sụp đổ của FTX, Mỹ đang chuyển từ cách tiếp cận "xử lý sau vi phạm" sang xây dựng khung pháp lý chủ động hơn cho thị trường tài sản số. Các tổ chức cung cấp dịch vụ phải đáp ứng yêu cầu cấp phép, tuân thủ và đăng ký hoạt động rõ ràng, trong khi người hành nghề phải sở hữu các chứng chỉ chuyên môn do FINRA quản lý.

Bên cạnh đó, Mỹ cũng áp dụng các quy định nghiêm ngặt về truyền thông, công bố thông tin và đạo đức nghề nghiệp nhằm bảo vệ nhà đầu tư. Theo ông Trung, điểm nổi bật của mô hình Mỹ là sự kết hợp giữa khung pháp lý, tiêu chuẩn hành nghề và cơ chế giám sát thị trường để thúc đẩy đổi mới nhưng vẫn kiểm soát rủi ro.

Trong khi đó,Liên minh châu Âu (EU) lựa chọn cách tiếp cận "luật đi trước thị trường" khi ban hành khung pháp lý MiCA (Markets in Crypto-Assets Regulation) áp dụng thống nhất trên 27 quốc gia thành viên.

Bên cạnh việc quy định rõ các điều kiện cấp phép, yêu cầu vốn tối thiểu đối với các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (CASP), EU còn đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về năng lực và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ quản lý, nhân sự thông qua hướng dẫn của Cơ quan Quản lý Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA).

Đáng chú ý, các quy định về truyền thông, quảng bá sản phẩm cũng được luật hóa, yêu cầu mọi thông tin cung cấp cho khách hàng phải công bằng, rõ ràng và không gây hiểu nhầm. Theo ông Trung, mô hình của EU cho thấy xu hướng quản lý tài sản mã hóa bằng một khung pháp lý thống nhất, kết hợp giữa yêu cầu tuân thủ, năng lực chuyên môn và bảo vệ nhà đầu tư ngay từ giai đoạn đầu phát triển thị trường.

Đối với Nhật Bản, đây là một trong những quốc gia có khung quản lý tài sản mã hóa hoàn thiện nhất thế giới, được xây dựng sau những cú sốc lớn như vụ sụp đổ của Mt. Gox và Coincheck.

Nước này quản lý thị trường thông qua Đạo luật Dịch vụ thanh toán (PSA) và Đạo luật Công cụ tài chính và Sàn giao dịch (FIEA), đồng thời yêu cầu các sàn giao dịch tài sản mã hóa phải đăng ký với Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA), đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vốn và bảo vệ tài sản khách hàng.

Điểm đặc biệt của Nhật Bản là Hiệp hội Sàn giao dịch Tài sản ảo và Mã hóa Nhật Bản (JVCEA) được Chính phủ công nhận là tổ chức tự quản (SRO), có quyền thẩm định token trước khi niêm yết và xử lý các thành viên vi phạm. Theo ông Trung, đây là mô hình đáng tham khảo khi kết hợp giữa quản lý nhà nước và cơ chế tự quản của thị trường nhằm nâng cao tính minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư.

Theo ông Trung, điểm đáng học hỏi nhất từ Singapore là việc đầu tư đào tạo nguồn nhân lực và chuẩn hóa hoạt động hành nghề song song với hoàn thiện khung pháp lý, thay vì chỉ tập trung cấp phép cho doanh nghiệp.

Singapore xây dựng hành lang pháp lý thông qua các đạo luật như PSA, FSMA và cơ chế cấp phép cho các nhà cung cấp dịch vụ token kỹ thuật số (DTSP). Đáng chú ý, Singapore yêu cầu người hành nghề trong lĩnh vực tài sản số phải có chứng chỉ và giấy phép chuyên môn tương đương lĩnh vực chứng khoán, đồng thời các hiệp hội nghề nghiệp như Hiệp hội Fintech Singapore tham gia xây dựng các tiêu chuẩn tự quản cho thị trường.

Việt Nam còn thiếu mắt xích về nhân lực và tiêu chuẩn hành nghề

Từ nghiên cứu các mô hình quốc tế, ông Trung cho rằng Việt Nam có thể học hỏi nhiều nhất từ Mỹ và Nhật Bản, đặc biệt là cách xây dựng hệ thống tổ chức tự quản (SRO) để hỗ trợ quản lý thị trường.

Ông cũng lưu ý rằng hầu hết các quốc gia đều trải qua những vụ đổ vỡ lớn trước khi hoàn thiện khung pháp lý. Từ vụ Mt. Gox tại Nhật Bản đến nhiều sự kiện khác trên thế giới, các thị trường đều phải trả giá trước khi hình thành được hệ thống quản lý đầy đủ.

"Việt Nam cũng không phải ngoại lệ", ông Trung nhận định và cho biết theo thống kê, đã có khoảng 1.500 vụ việc liên quan đến tài sản số được ghi nhận, chưa kể nhiều vụ việc lớn vẫn đang trong quá trình xử lý.

Theo ông, Việt Nam hiện đã có những bước tiến trong xây dựng khung pháp lý về thuế, phát hành tài sản số, vận hành thị trường và tuân thủ. Tuy nhiên, khoảng trống lớn nhất vẫn nằm ở câu chuyện hành nghề và tiêu chuẩn nghề nghiệp.

"Điều này tương tự giai đoạn đầu của thị trường chứng khoán. Chúng ta cần có chương trình đào tạo nghề nghiệp, chứng chỉ hành nghề và các chuẩn mực cộng đồng. Đây là mắt xích còn thiếu của thị trường hiện nay", ông nói.

Đánh giá về tiềm năng phát triển, ông Trung cho rằng Việt Nam vẫn là một thị trường rất lớn với hàng chục triệu người dùng. Dù các thống kê khác nhau từng đưa ra những con số từ 17-21 triệu người tham gia, quy mô này vẫn cho thấy tiềm năng rất đáng kể của thị trường tài sản số trong thời gian tới.