Chủ tịch liên minh Mekolor nêu quan điểm 'lạ' về cách tiếp cận logic với dự án đường sắt 100 tỷ USD

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam 67 tỷ USD đang bước vào giai đoạn then chốt. Chính phủ đang họp bàn chọn nhà đầu tư, các địa phương đang gấp rút chuẩn bị công tác giải phóng mặt bằng.

Sau khi Vingroup (VIC) rút lui, danh sách các nhà đầu tư quan tâm tới dự án vẫn rất nhiều. Trong số đó, liên minh Mekolor Great USA là cái tên gây nhiều tranh cãi nhất. Liên minh này gây sốc khi khẳng định tự rót 100 tỷ USD làm dự án không cần vay, nhưng lại vắng mặt tại buổi họp của Chính phủ với các nhà đầu tư.

Không chỉ công bố kế hoạch 100 tỷ USD, ông Võ Xuân Trường (Philip Võ), Chủ tịch liên minh Mekolor Great USA còn công bố kế hoạch lớn hơn, đến 400 tỷ USD cho hệ sinh thái các dự án quanh đường sắt. Ông Trường nhiều lần khẳng định 'tiền đã sẵn sàng', được bảo lãnh bởi các định chế tài chính lớn trên thế giới.

Gác lại câu chuyện về vốn, mới đây ông Võ Xuân Trường bày tỏ quan điểm khá 'lạ' về cách tiếp cận dự án. Theo ông, trong các dự án hạ tầng quốc gia, vốn và công nghệ hiếm khi là rào cản lớn nhất. Ông cho rằng thách thức cốt lõi luôn nằm ở giải phóng mặt bằng, tái định cư và sự chấp thuận xã hội.

Theo ông Trường, nếu không giải được bài toán này một cách bền vững, mọi dự án dù quy mô đến đâu cũng đối mặt với rủi ro chậm tiến độ, đội chi phí và xói mòn niềm tin.

Trên thực tế, giải phóng mặt bằng không đơn thuần là một thủ tục hành chính, mà là bài toán tổng hợp về quyền lợi, sinh kế và niềm tin của người dân bị ảnh hưởng. Mỗi dự án hạ tầng đi qua đều kéo theo những thay đổi lâu dài đối với cộng đồng tại chỗ. Do vậy cơ chế bồi thường, tái định cư và đối thoại với người dân là điểm then chốt cho sự thành công của công tác giải phóng mặt bằng.

Ông Võ Xuân Trường bày tỏ, liên minh Mekolor Great USA tiếp cận dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam từ một logic khác: Không xem giải phóng mặt bằng là chi phí bắt buộc, mà là điểm khởi đầu của một chiến lược phát triển đô thị, cộng đồng dài hạn, với TOD (Transit-Oriented Development) làm trụ cột.

TOD cho phép chuyển hóa không gian xung quanh các nhà ga thành các trung tâm đô thị tích hợp, nơi giá trị đất đai, thương mại, dịch vụ và việc làm được tái tạo song song với đầu tư hạ tầng. Chính phủ đang hoàn thiện các cơ chế đặc thù cho siêu dự án này, trong đó có việc phân quyền cho địa phương, chủ đầu tư trong việc thực hiện TOD.

Khi TOD được triển khai đúng cách, hạ tầng giao thông không chỉ vận chuyển hành khách, mà còn trở thành động lực phát triển đô thị, tạo nguồn thu bền vững để bù đắp chi phí đầu tư ban đầu và giảm áp lực lên ngân sách công.

Đối với liên minh Mekolor, ông Võ Xuân Trường lần đầu nêu một quan điểm mới: Xem TOD là giải pháp nền tảng cho giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Ông Trường giải thích kỹ hơn, rằng khác với cách làm truyền thống là đền bù một lần rồi để người dân tự thích nghi, thì mô hình TOD trong đề xuất của Mekolor Great USA đặt ra một nguyên tắc rõ ràng: Người dân chỉ sẵn sàng di dời khi họ nhìn thấy một cuộc sống tốt hơn sau di dời.

Ông Trường 'vẽ' ra cảnh chuỗi đô thị TOD dọc tuyến đường sắt cao tốc được thiết kế để:

• Tái định cư tại chỗ hoặc gần chỗ cũ, gắn với các ga trung tâm

• Đảm bảo tiếp cận việc làm, dịch vụ, giáo dục và y tế

• Giữ lại mạng lưới cộng đồng và vốn xã hội địa phương

Theo cách này, TOD không chỉ hỗ trợ giải phóng mặt bằng, mà làm thay đổi bản chất của quá trình từ mệnh lệnh hành chính sang sự đồng thuận phát triển.

Trong đề xuất của Liên minh Mekolor Great USA, TOD được xem là lời giải căn bản cho bài toán giải phóng mặt bằng và tái định cư: Nhà ở cho người dân chịu tác động phải có chi phí thấp nhất có thể, nhưng đạt chuẩn chất lượng cao và bền vững.

Theo ông Trường, nếu triển khai đúng, dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là một chiến lược phát triển quốc gia dài hạn, nơi TOD trở thành nền móng và con người trở thành trung tâm.