Chưa từng có: Lào bỏ qua ‘khâu trung gian’, lần đầu bán điện thẳng sang Trung Quốc

Trước đây, dòng điện tái tạo của Lào muốn xuất sang Trung Quốc gần như phải đi qua một “cửa duy nhất”: bán lại cho Công ty Điện lực Nhà nước Lào (EDL), rồi hai bên đàm phán giá cấp chính phủ trước khi tái xuất. Cơ chế này khiến giao dịch phụ thuộc nặng vào thỏa thuận liên chính phủ, thiếu tính linh hoạt thị trường.

Cục diện bắt đầu thay đổi từ ngày 20/4, khi tuyến truyền tải điện xuyên biên giới Trung Quốc - Lào chính thức vận hành, theo thông tin từ Dialogue Earth. Cùng thời điểm, Trung Quốc mở cửa thị trường điện nội địa cho các nhà sản xuất năng lượng tái tạo của Lào. Đây là lần đầu tiên các doanh nghiệp điện nước ngoài có thể giao dịch trực tiếp trên thị trường điện Trung Quốc, theo Sina Finance.

Hạ tầng đóng vai trò then chốt là đường dây 500kV dài 177,5km, nối tỉnh Vân Nam với hai tỉnh Oudomxay và Luang Namtha của Lào. Theo China Daily, đây hiện là dự án kết nối lưới điện xuyên biên giới có quy mô và cấp điện áp lớn nhất giữa hai nước.

Không chỉ là hạ tầng, dự án còn đi kèm một cơ chế mới: giao dịch điện xuyên biên giới theo thị trường.

Ngay trong ngày vận hành đầu tiên, khoảng 4,81 triệu kWh điện từ một nhà máy điện mặt trời ở miền bắc Lào đã được truyền sang Vân Nam, theo dữ liệu OFweek dẫn từ Foresight Energy. Khác với trước đây, các giao dịch này không còn cần khuôn khổ đàm phán song phương.

Nhờ đó, các nhà sản xuất điện Lào giờ có thể tham gia trực tiếp Thị trường Điện khu vực phía Nam Trung Quốc, bao gồm Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam, Quý Châu và Hải Nam. Theo ông Huang Wei, Tổng giám đốc Trung tâm Trao đổi Điện lực Côn Minh, cơ chế này giúp thúc đẩy tiêu thụ năng lượng tái tạo dựa trên tín hiệu thị trường thay vì mệnh lệnh hành chính.

Ở chiều ngược lại, mô hình cũng tạo dư địa cân bằng cung cầu. Vào mùa khô, khi sản lượng thủy điện của Lào suy giảm, tỉnh Vân Nam có thể bán điện trở lại cho Lào thông qua chính cơ chế giao dịch này để đáp ứng nhu cầu trong nước.

Dự án cũng cho thấy mức độ hiện diện sâu của Trung Quốc trong hạ tầng điện lực Lào. Tuyến truyền tải do EDL-T vận hành, một liên doanh giữa Tập đoàn Lưới điện miền Nam Trung Quốc và EDL. Từ năm 2021, liên doanh này đã nắm quyền quản lý hệ thống truyền tải điện của Lào trong 25 năm theo hợp đồng nhượng quyền.

Đáng chú ý, đường dây 500kV không phải một dự án đơn lẻ mà nằm trong chuỗi phát triển năng lượng quy mô lớn tại miền bắc Lào. Tháng 12/2025, nước này đưa vào vận hành dự án điện mặt trời 1.000 MW tại Oudomxay, với giai đoạn đầu dự kiến sản xuất 1,7 tỷ kWh mỗi năm. Tuyến truyền tải mới chính là “đầu ra” trực tiếp cho nguồn điện này sang Trung Quốc.

Song song, tháng 3 vừa qua, Lào tiếp tục ký thỏa thuận phát triển khu công nghiệp năng lượng sạch và nhôm rộng 6.279 ha, cũng tại Oudomxay. Dự án do Tập đoàn đầu tư Quảng Tây dẫn dắt, hướng tới sản lượng 500.000 tấn nhôm mỗi năm, tiêu thụ khoảng 2.000 MW điện sạch. Nếu thành công, đây có thể là bước chuyển lớn, đưa Lào từ nước xuất khẩu tài nguyên sang trung tâm sản xuất công nghiệp xanh trong khu vực.

Ở trong nước, EDL cũng đang tăng tốc mở rộng nguồn cung, với kế hoạch phát triển 12 trang trại điện mặt trời tổng công suất 830 MW, đồng thời thúc đẩy dự án thủy điện Nam Ngum 3 để kịp hoàn thành vào năm 2027.